واکاویِ دگردیسیِ فضایی و پیشرانهایِ کلیدیِ دگرگونیِ مصرف زمین در منطقهی اوشان، فشم و میگون (۱۳۲۰–۱۳۹۸)
کلمات کلیدی:
کالاییشدنِ فضا, پیشرانهایِ کالبدی, اوشان-فشم-میگون, انتقالِ حقِ توسعه (TDR), حکمرانیِ اکولوژیکچکیده
این پژوهش با هدف واکاوی روند دگردیسی فضایی و شناسایی پیشرانهای کلیدی مؤثر بر تغییر الگوی مصرف زمین در منطقه اوشان، فشم و میگون طی دوره زمانی ۱۳۲۰ تا ۱۳۹۸ انجام شد. پژوهش حاضر با رویکرد آمیخته (کمی–کیفی) انجام شد. در بخش کمی از دادههای سنجش از دور، تصاویر ماهوارهای چندزمانه، اسناد تاریخی و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای تحلیل تغییرات کاربری زمین استفاده شد. در بخش کیفی، مصاحبههای نیمهساختاریافته و گروههای کانونی با مدیران، کارشناسان و متخصصان حوزه برنامهریزی شهری و مدیریت زمین انجام گرفت. همچنین پرسشنامههای تخصصی میان خبرگان توزیع شد و دادهها با استفاده از تحلیل فضایی، تحلیل عاملی اکتشافی و تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی قرار گرفتند. در نهایت، از روش مثلثسازی برای تلفیق یافتههای کمی و کیفی بهره گرفته شد. نتایج نشان داد که الگوی مصرف زمین در منطقه مورد مطالعه طی سه دوره تاریخی از نظام مبتنی بر تولید معیشتی به نظام مبتنی بر کالاییشدن فضا و انباشت سرمایه تغییر یافته است. تحلیل ابعاد مؤثر بر تغییرات مصرف زمین نشان داد که بعد کالبدی با میانگین وزنی 7.19 مهمترین پیشران دگردیسی فضایی بوده و پس از آن ابعاد طبیعی (6.75) و اجتماعی (6.63) قرار دارند. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی نیز پنج عامل اصلی را شناسایی کرد که در مجموع 79.51 درصد واریانس تغییرات مصرف زمین را تبیین نمودند. عامل ساختار کالبدی با تبیین 33.19 درصد از واریانس مهمترین عامل شناسایی شد. یافتههای کیفی بیانگر غلبه منطق بازار زمین، ضعف اثربخشی نظام برنامهریزی، تعارض منافع نهادی و کاهش ظرفیت برد اکولوژیک منطقه بود. همچنین مشخص شد که اراضی دارای منابع آبی، باغات و پهنههای دارای ارزش زیستمحیطی بالا بیشترین میزان تغییر کاربری را تجربه کردهاند. دگردیسی فضایی منطقه اوشان، فشم و میگون حاصل تعامل پیچیده عوامل کالبدی، طبیعی، اجتماعی، اقتصادی و نهادی است و فراتر از یک تغییر کاربری ساده، بیانگر فرآیند ساختاری کالاییشدن فضا و غلبه منطق انباشت سرمایه بر نظام برنامهریزی و مدیریت زمین است؛ فرآیندی که تداوم آن میتواند پایداری اکولوژیک منطقه را با تهدیدهای جدی مواجه سازد.
دانلودها
مراجع
1. Lefebvre H. The Production of Space2018.
2. Harvey D. The Condition of Postmodernity2010.
3. Gerundo R, Grimaldi M. The Measure of Land Consumption Caused by Urban Planning. Procedia Engineering. 2011;21.
4. Jayne M. Cities and Consumption. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company; 2017.
5. Clarke D. The Consumer Society and the Postmodern City. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company; 2017.
6. Jacobs J. The Death and Life of Great American Cities2016.
7. Pourhossein Roshan H, Pourjafar M, Ali-Akbari S. Explaining the Challenges of Implementability of Urban Plans in Iran. Soffeh. 2021;31(93):111-28.
8. Rafieian M. Implementation Methods. Tehran: University of Tehran Press; 2020.
9. Akhavan Gooran P. Analysis and Evaluation of Policy Research on the Role-Taking of Formal Institutions in the Urban Land and Housing Provision Process. Urban Management. 2014;13(36):155-82.
10. Parizadi T, Shamaei A, Taghipour F. Analyzing the Role of Land and Housing Development Actors in the Tehran Metropolis. Urban Economics. 2022;7(1):73-92.
11. Shabani K. Analysis of Tourism Capacities in Oshan, Fasham, and Meygun and Barriers to Their Development. 2011.
12. Rudbar-e Qasran District Administration. Report on the Status of Lands in Oshan, Fasham, and Meygun. 2023.
13. Statistical Center of Iran. Statistical Yearbook of Tehran Province 2021. Tehran: Statistical Center of Iran; 2022.
14. Plan and Budget Organization of Iran. Guidelines for Zoning the Location of Land Uses in the Quality Protection Zone of Surface Water Resources. 2023.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Saeid Alibakhshi, Navid Saeidi rezvani, Kaveh Rashidzadeh (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
