تجلی هنر در معماری و شهرسازی 3 پاییز 1404 2025 12 19 Exploring the Impacts of Physical Factors on the Formation of Third Places: A Comparative Study of the Historical Bazaar and Laleh Park Commercial Complex in Tabriz واکاوی تأثیرات عوامل کالبدی در شکل‌گیری مکان سوم؛ مطالعه‌ی تطبیقی بازار تاریخی و مجتمع تجاری لاله‌پارک تبریز 1 15 FA سپیده رفیعی گروه معماری، واحد تبریز،دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. شبنم اکبری نامدار گروه معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. Journal Article 1404/04/04 <p>This study aims to examine the influence of physical factors—including spatial architecture, extent and harmony, aesthetic principles, spatial functionality, and social dimensions—on the formation of third places through a comparative analysis of the historical bazaar and Laleh Park commercial complex in Tabriz. The research follows a descriptive-correlational design. The statistical population comprises non-working visitors present in cafés and restaurant areas of the two study sites. A total sample of 400 participants (200 per site) was selected using convenience sampling. Data were collected through a researcher-made questionnaire covering five physical dimensions. Reliability and validity were confirmed via factor analysis and Cronbach’s alpha. Data were analyzed using SmartPLS software through structural equation modeling (SEM). The SEM results indicated that all physical dimensions significantly affect the formation of third places (t-values &gt; 0.5). Spatial architecture (0.731), extent and harmony (0.622), aesthetic principles (0.516), functional dimensions (0.594), and social aspects (0.563) collectively contribute to creating socially engaging, comfortable, and cohesive environments. These outcomes highlight the central role of the physical environment in enhancing social interaction, urban vitality, and cultural sustainability. The findings underscore that well-integrated physical design elements foster third places that strengthen social interactions, cultural identity, and urban liveliness. Urban planners and designers should integrate physical and social dimensions when developing public spaces to promote belonging, inclusiveness, and social cohesion.</p> <p>هدف پژوهش، بررسی نقش و تأثیر عوامل کالبدی شامل معماری فضا، گستردگی و هارمونی، اصول زیباشناسی، عملکرد فضایی و ابعاد اجتماعی در شکل‌گیری مکان سوم با تأکید بر مطالعه‌ی تطبیقی بازار تاریخی و مجتمع تجاری لاله‌پارک تبریز است. این پژوهش توصیفی–همبستگی بوده و جامعه‌ی آماری آن شامل کلیه‌ی بازدیدکنندگان غیرشاغل محوطه‌ی کافه‌ها و رستوران‌های دو فضای یادشده است. نمونه‌ای متشکل از ۴۰۰ نفر (۲۰۰ نفر از هر مکان) به روش نمونه‌گیری غیرتصادفی در دسترس انتخاب شد. داده‌ها با پرسشنامه‌ی محقق‌ساخته متشکل از پنج بعد کالبدی گردآوری گردید و روایی و پایایی آن از طریق تحلیل عاملی و آلفای کرونباخ تأیید شد. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار SmartPLS و رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام گرفت. نتایج تحلیل مدل نشان داد تمامی ابعاد کالبدی بررسی‌شده دارای تأثیر معنادار بر شکل‌گیری مکان سوم هستند (ضرایب معناداری بالاتر از 0.5). مؤلفه‌های معماری فضا (0.731)، گستردگی و هارمونی (0.622)، اصول زیباشناسی (0.516)، ابعاد عملکردی (0.594) و ابعاد اجتماعی (0.563) به‌طور هم‌افزا بر خلق فضایی اجتماع‌پذیر، دلپذیر و دارای حس تعلق مؤثرند. این نتایج تأییدکننده‌ی نقش کالبد فضا در ارتقای تجربه‌ی اجتماعی و پایداری فرهنگی شهروندان است. مطالعه‌ی حاضر بیانگر آن است که طراحی کالبدی هوشمندانه و هماهنگ می‌تواند مکان‌هایی با ویژگی‌های مکان سوم خلق کند؛ مکان‌هایی که تعاملات اجتماعی، هویت فرهنگی و سرزندگی شهری را تقویت می‌کنند. پیشنهاد می‌شود در طراحی و مدیریت فضاهای عمومی شهری، پیوند میان عوامل کالبدی و اجتماعی به‌طور نظام‌مند مدنظر قرار گیرد.</p> https://jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/117/95