تجلی هنر در معماری و شهرسازی 3 زمستان 1404 1404 10 10 Analysis of the Structure and Thematic Content of Depth Representation in the Discourses of Panofsky, Damisch, Lacan, and Merleau-Ponty in Relation to Iranian–Islamic Visual Art of the Safavid Period تحلیل ساختار و مضمون ژرف‌نمایی در گفتمان پانوفسکی، دمیش، لاکان و مرلوپونتی با هنر تجسمی ایرانی اسلامی دوره صفویه 1 26 FA فریناز پرهیزکاری گروه معماری، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران منصور نیک پور گروه معماری، واحد بم، دانشگاه آزاد اسلامی، بم، ایران رضا افهمی گروه پژوهش هنر، واحد هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران مهدیه معینی گروه معماری، واحد کرمان، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمان، ایران Journal Article 1404/06/16 <p>Depth representation in the visual arts is not merely a graphic or pictorial technique; rather, it reflects the intellectual, epistemological, and aesthetic systems of each civilization. In the Western tradition—particularly since the Renaissance—depth representation has been grounded in mathematical and geometric principles, whereas in Iranian miniature painting of the Safavid period it relies on symbolism, multiplicity of viewpoints, and meaning-oriented representation. This fundamental difference problematizes the relationship between depth representation and architecture, as well as its connection with contemporary theoretical frameworks. The objective of this study is to analyze and comparatively examine the theoretical foundations of depth representation in the discourses of Panofsky, Damisch, Lacan, and Merleau-Ponty in relation to Iranian–Islamic visual art, with an emphasis on the Safavid period. The present research adopts a descriptive–analytical approach and is qualitative and data-driven in nature. Data were collected through library-based and documentary methods, and data analysis was conducted on the basis of comparative studies and qualitative content analysis, drawing on the theoretical texts associated with the four aforementioned discourses. The findings indicate that depth representation is not a purely technical concept but rather reflects epistemological and cultural configurations. In the Western model, space is predominantly homogenized and geometrically constructed, whereas in Safavid miniature painting, space is narrative-symbolic and multi-perspectival, prioritizing the semantic interpretation of the artwork. This comparative analysis clarifies the relationship between depth representation and architecture, as well as modes of perception and representation, and provides a foundation for more precise theoretical explanations in the study of Iranian–Islamic art.</p> <p>ژرف‌نمایی در هنرهای بصری تنها یک فن ترسیمی نیست، بلکه بازتابِ نظام‌های فکری و زیبایی‌شناختی هر تمدن است. در سنت غربی (به‌ویژه از رنسانس)، ژرف‌نمایی بر اصول ریاضی/هندسی استوار شد؛ در حالی‌که در نگارگری ایرانیِ دوره صفویه، بر نمادگرایی، چندگانگیِ نقطه‌دید و معناگرایی تکیه دارد. این تفاوتِ بنیادین، نسبتِ ژرف‌نمایی با معماری و نیز با دستگاه‌های نظری معاصر را مسئله‌مند می‌کند. تحلیل و مقایسه تطبیقیِ مبانی نظری ژرف‌نمایی در گفتمان‌های پانوفسکی، دامیش، لاکان و مرلوپونتی با هنر تجسمی ایرانی–اسلامی، با تأکید بر دوره صفویه. پژوهش حاضر توصیفی–تحلیلی و از نوع کیفی و داده‌بنیاد است؛ گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه‌ای و اسنادی انجام شده و تحلیل داده‌ها بر پایه مطالعات تطبیقی و تحلیل محتوای کیفی با اتکا به متون نظری چهار گفتمان صورت گرفته است. نتایج نشان می‌دهد ژرف‌نمایی مفهومی صرفاً فنی نیست، بلکه صورت‌بندی‌های معرفت‌شناختی و فرهنگی را منعکس می‌کند: در الگوی غربی، فضا عمدتاً یکنواخت و هندسی‌سازی می‌شود؛ در نگارگری صفوی، فضا روایی–نمادین و چندنقطه‌دید است و به خوانش معنایی اثر اولویت می‌دهد. این تطبیق، نسبتِ ژرف‌نمایی با معماری و با شیوه‌های ادراک/بازنمایی را روشن‌تر کرده و زمینه تبیین‌های دقیق‌تر در مطالعات هنر ایرانی–اسلامی را فراهم می‌سازد.</p> https://jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/134/105