تجلی هنر در معماری و شهرسازی 3 پاییز 1404 1404 09 30 Explaining the Role of Legibility in the Physical Identity of Residential Houses in the City of Khorramabad (1925–1979) تبیین جایگاه خوانایی در هویت کالبدی خانه‌های شهر خرم آباد (طی سال‌های 1304-1357 شمسی) 1 22 FA امین زرین زاده دانشجوي دکتري، گروه معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران وحید احمدی گروه معماري، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران هیرو فرکیش گروه معماري، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران مریم استادی گروه شهٍرسازی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران Journal Article 1404/05/07 <p>The house is recognized as a cultural and social setting within human societies, and explicating its various dimensions can contribute significantly to improving the quality of human settlements. In this regard, the present study addresses one of the identity-related components of architectural form and seeks to clarify its position. The research methodology adopts a mixed-method approach based on descriptive–analytical analysis and logical reasoning. The statistical population consists of residential houses in the city of Khorramabad during the Pahlavi period, spanning the years 1925 to 1979, from which a number of houses were selected through purposive sampling as the study sample. These houses were analyzed in terms of the legibility component using UCL Depthmap software. The objective of the study is to examine architectural transformations in Lorestan during the First and Second Pahlavi periods and to identify the factors influencing the formation of architectural identity in Lorestan during the Pahlavi era, with particular emphasis on the component of legibility. Accordingly, the study seeks to answer the question of what position the component of legibility held in the architectural transformations of residential housing during the First and Second Pahlavi periods. The findings indicate that spatial legibility is not merely a physical attribute but rather a language for expressing architectural identity. Depending on the type of spatial organization of each house, this language is sometimes articulated through the vocabularies of “transparency” and “coherence,” sometimes through the concepts of “privacy” and “introversion,” and at other times through a subtle combination of both, thereby revealing its physical identity. Therefore, it can be asserted that spatial legibility is not only an indicator for architectural analysis but also one of the key means of understanding the cultural and social transformations of the period under study.</p> <p>خانه به عنوان بستر فرهنگی و اجتماعی در جوامع انسانی شناخته می‌شود که تبیین وجوه مختلف آن می‌تواند به ارتقای کیفیت سکونتگاه‌های انسانی کمک شایان توجهی نماید. در این راستا پژوهش حاضر با پرداختن به یکی از مولفه‌های هویتی در کالبد معماری سعی در تبیین جایگاه آن دارد. روش پژوهش به شیوه ترکیبی بر مبنای روش توصیفی - تحلیلی و استدلال منطقی صورت گرفته است. جامعه آماری شامل خانه‌های مسکونی شهر خرم آباد در دوران پهلوی طی سال‌های 1304-1357 شمسی است که از این میان خانه‌هایی به روش نمونه گیری هدفمند به عنوان حجم نمونه انتخاب شده و با نرم‌افزار UCL Depthmap تحلیل مولفه خوانایی شده‌اند. هدف پژوهش بررسی تحولات معماری لرستان در دوره‌های پهلوی اول و دوم و مولفه‌های موثر بر شکل گیری هویت معماری لرستان در دوران پهلوی با تاکید بر مولفه خوانایی است و به این پرسش پاسخ می‌دهد که مولفه خوانایی در تحولات صورت گرفته معماری مسکن دوره پهلوی اول و دوم، از چه جایگاهی برخوردار بوده است؟ نتایج پژوهش نشان می‌دهد خوانایی فضایی نه صرفاً یک ویژگی کالبدی، بلکه زبان بیان هویت معماری است. این زبان، بسته به نوع سازمان فضایی هر خانه، گاه با واژگان «شفافیت» و «انسجام»، گاه با مفاهیم «حریم» و «درون‌گرایی»، و گاه با ترکیبی ظریف از هر دو، هویت کالبدی خود را آشکار می‌سازد. بنابراین، می‌توان اذعان نمود که خوانایی فضایی نه فقط شاخص تحلیل معماری، بلکه یکی از کلیدهای فهم تحولات فرهنگی و اجتماعی دوره مورد مطالعه است.</p> https://jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/138/137