تجلی هنر در معماری و شهرسازی 4 بهار 1405 1405 01 01 Reading Contemporary Architecture of Tehran through Residential Houses of the 1330s–1350s بازخوانی معماری معاصر تهران به روایت خانه‌های مسکونی در دهه‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۰ خورشیدی 1 19 10.61838/jmaaeu.139 FA آیدین ساعی ارسی دانشجوی دکتری، گروه معماری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران سیّده الهام علوی زاده استادیار، گروه معماری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران جواد جوان مجیدی استادیار، گروه معماری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران Journal Article 1404/06/30 <p>This study aims to explain the transformations of form, space, and the architectural design process in Tehran’s contemporary residential architecture during the 1330s–1350s. A qualitative case-study approach was employed using an interpretive–analytical method to examine nine representative residential houses from Tehran across the three decades; data were collected through architectural documents, drawings, visual materials, and comparative analysis. The findings indicate a clear temporal shift in architectural paradigms from early modernism to high modernism and subsequently to modern regionalism. Inferential analysis reveals significant transformations in form and spatial organization, an increasing tendency toward commercialization of housing, weakening of traditional identity-based criteria, and a shift from elite-oriented to mass-oriented architectural production. External socio-political drivers and internal belief systems increasingly influenced residential form-making, while space functioned progressively as a socio-political instrument. Residential architecture in Tehran between the 1330s and 1350s experienced a gradual transition from modernist innovation to modernity and one-sided modernization, accompanied by identity crisi, changing dominant discourses, and fundamental alterations in design thinking, all of which are reflected in the formal, spatial, and constructional characteristics of housing.</p> <p>هدف این پژوهش تبیین تحولات فرم، فضا و فرآیند طراحی در معماری معاصر مسکونی تهران طی دهه‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۰ خورشیدی است. پژوهش با رویکرد کیفی و مبتنی بر مطالعه موردی انجام شد و از روش تفسیری–تحلیلی برای تحلیل ۹ نمونه شاخص از خانه‌های مسکونی تهران در سه دهه مورد مطالعه استفاده گردید؛ داده‌ها از طریق اسناد، نقشه‌ها، تصاویر و تحلیل‌های معماری گردآوری و مقایسه شدند. نتایج نشان داد که با گذار زمانی از دهه ۱۳۳۰ به ۱۳۵۰، تغییرات معناداری در پارادایم‌های طراحی رخ داده است؛ به‌گونه‌ای که شاخص‌های مدرن اولیه به مدرنیسم عالی و سپس به منطقه‌گرایی مدرن گرایش یافته‌اند. تحلیل‌ها حاکی از تغییر معنادار در مؤلفه‌های فرم و فضا، افزایش تجاری‌شدن ساخت‌وساز، تضعیف پیوندهای هویتی سنتی، و دگرگونی در نوع هنر از نخبه‌گرا به توده‌گراست. همچنین، اثرگذاری عوامل بیرونی و درونی بر شکل‌گیری کالبد مسکونی و استفاده ابزاری از فضا در این دوره به‌طور معنادار افزایش یافته است. معماری مسکونی تهران در دهه‌های ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۰ شاهد گذار تدریجی از نوآوری مدرن به نووارگی و سپس نوسازی یک‌سویه بوده است که این روند با بحران هویت، دگرگونی گفتمان‌های غالب و تغییر در فرآیند اندیشه طراحی همراه شده و بازتاب آن در فرم، فضا و ساخت‌شناسی بناها قابل مشاهده است.</p> https://jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/139/106