تجلی هنر در معماری و شهرسازی 3 زمستان 1404 1404 10 28 Identifying the Indicators and Components of Health Villages Based on Place Attachment in the Elderly (Case Study: Yazd City) شناسایی شاخص‌ها و مؤلفه‌های دهکده‌های سلامت مبتنی بر ایجاد حس مکان در سالمندان (مطالعه موردی: شهر یزد) 1 18 FA سید حامد حاجی میرزاده دانشجو دکتری، گروه معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. هیرو فرکیش استادیار گروه معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران محمد تاجی استادیار گروه مهندسی معدن، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران Journal Article 1404/06/30 <p>This study aims to identify and prioritize the physical and socio-psychological components influencing the formation of place attachment in elderly health villages. This research employed a descriptive–analytical design using a mixed qualitative–quantitative approach. Data were collected through an ANP-based pairwise comparison questionnaire completed by 12 experts in architecture, environmental psychology, and urban planning. Instrument validity was confirmed by specialists, and reliability was verified using Cronbach’s alpha (0.815). Data analysis was conducted using the Analytic Network Process to determine the relative weights and priorities of criteria and sub-criteria. ANP results indicated that socio-psychological factors exert the strongest influence on place attachment, followed by physical–natural factors. At the sub-criteria level, security obtained the highest priority weight, while sociability and psychological comfort ranked next. Among physical components, aesthetic quality and natural elements were identified as the most influential, whereas form and structure and type of activity showed the lowest relative importance. Strong interrelationships were observed between security and sociability, highlighting the necessity of designing safe and socially interactive environments. Place attachment in elderly health villages is a multidimensional phenomenon shaped by the interaction of social, psychological, and physical components. Effective design strategies must therefore emphasize safety, social interaction, psychological comfort, and environmental quality to enhance life satisfaction, reduce social isolation, and strengthen place attachment among the elderly.</p> <p>هدف این پژوهش، تبیین و اولویت‌بندی مؤلفه‌های مؤثر بر شکل‌گیری حس مکان در دهکده‌های سلامت سالمندان با تأکید بر ابعاد کالبدی و اجتماعی–روانی است. پژوهش حاضر از نوع توصیفی–تحلیلی و با رویکرد ترکیبی کیفی–کمی انجام شد. داده‌ها از طریق پرسشنامه مقایسات زوجی مبتنی بر فرآیند تحلیل شبکه‌ای (ANP) گردآوری گردید. جامعه آماری شامل ۱۲ نفر از خبرگان حوزه‌های معماری، روان‌شناسی محیطی و برنامه‌ریزی شهری بود. اعتبار ابزار توسط متخصصان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (0.815) تأیید شد. تحلیل داده‌ها با مدل شبکه‌ای ANP و محاسبه وزن و اولویت معیارها انجام گرفت. نتایج تحلیل ANP نشان داد که عوامل اجتماعی–روانی بیشترین وزن و اهمیت را در شکل‌گیری حس مکان سالمندان دارند، سپس عوامل کالبدی–طبیعی در رتبه دوم قرار گرفتند. در سطح زیرمعیارها، «امنیت» بالاترین وزن را کسب کرد و پس از آن «اجتماع‌پذیری» و «آسایش روانی» بیشترین تأثیر را بر حس مکان داشتند. در بعد کالبدی، «زیبایی» و «عناصر طبیعی» مهم‌ترین مؤلفه‌ها شناسایی شدند، در حالی که «فرم و ساختار» و «نوع فعالیت» کمترین اهمیت نسبی را نشان دادند. همچنین روابط هم‌افزا میان امنیت و اجتماع‌پذیری نقش اساسی طراحی فضاهای جمعی امن و تعامل‌پذیر را آشکار ساخت. یافته‌ها بیانگر ماهیت چندبعدی حس مکان در دهکده‌های سلامت سالمندان است و نشان می‌دهد که طراحی این فضاها باید بر امنیت، تعامل اجتماعی، آسایش روانی و کیفیت محیط طبیعی متمرکز باشد تا بهبود کیفیت زندگی، کاهش انزوا و افزایش تعلق مکانی سالمندان محقق شود.</p> https://jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/142/111