تجلی هنر در معماری و شهرسازی 4 بهار 1405 1405 01 01 Revisiting and Revitalizing the Principles of Iranian–Islamic Architecture in Residential Building Facades: With Emphasis on Qajar-Era Housing and Housing of the Recent Decade in the City of Qom بازخوانی و احیای اصول معماری ایرانی‌ـ‌اسلامی در نمای ساختمان‌های مسکونی؛ با تاکید بر مسکن دوره قاجار و دهه اخیر در شهر قم 1 19 10.61838/jmaaeu.147 FA زهرا عباسی گروه معماری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران رکسانا عبدالهی گروه معماری، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران Journal Article 1404/06/10 <p>The urban facade constitutes the first perceptual layer of the city, shaping the identity and legibility of the environment and maintaining a direct relationship with citizens’ sense of place attachment. The historical houses of Qom, particularly the architectural works of the Qajar period, represent prominent examples of Iranian–Islamic architectural principles, including the observance of privacy, human-scale proportions, the use of indigenous materials, and ornamentation compatible with cultural and climatic conditions. However, the rapid urban expansion and transformations in construction practices during recent decades have led to a decline in harmony with the historical urban fabric and the emergence of visual disorder. This study adopts a mixed-methods approach (quantitative and qualitative) to reinterpret the principles of Iranian–Islamic architecture in historical houses and to examine the extent to which these principles are reflected in the contemporary facades of District 4 of Qom. Data were collected through library-based studies and field surveys and were analyzed using qualitative content analysis. The findings indicate that Qajar-era houses possessed considerable coherence in functional, physical, and semantic dimensions, whereas many contemporary facades lack such harmony, and existing regulations have failed to achieve the expected level of quality. By proposing design and managerial strategies, including the development of comprehensive facade design guidelines, the use of indigenous materials, the enhancement of designers’ education, and effective municipal supervision, the study contributes to the revitalization of Iranian–Islamic identity and the improvement of the urban landscape quality in Qom.</p> <p>نمای شهری نخستین لایه ادراکی شهر است که هویت و خوانایی محیط را شکل می‌دهد و ارتباط مستقیمی با حس تعلق شهروندان دارد. خانه‌های تاریخی قم، به‌ویژه آثار دوره قاجار، نمونه‌های شاخصی از اصول معماری ایرانی‌ـ‌اسلامی هستند، اصولی مانند رعایت حریم خصوصی، تناسبات انسانی، استفاده از مصالح بومی و تزئینات متناسب با فرهنگ و اقلیم. با این حال، رشد سریع شهر و تغییر شیوه‌های ساخت‌وساز در دهه‌های اخیر موجب کاهش هماهنگی با بافت تاریخی و بروز آشفتگی بصری شده است. این پژوهش با رویکرد ترکیبی (کمی و کیفی) به بازخوانی اصول معماری ایرانی‌ـ‌اسلامی در خانه‌های تاریخی و بررسی میزان بازتاب آن‌ها در نماهای معاصر منطقه ۴ قم پرداخته است. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و برداشت میدانی جمع‌آوری شد و با روش تحلیل محتوای کیفی بررسی گردید. نتایج نشان می‌دهد که خانه‌های قاجاری از انسجام قابل توجهی در ابعاد عملکردی،کالبدی و معنایی برخوردار بوده‌اند، در حالی که بسیاری از نماهای معاصر فاقد این هماهنگی‌اند و ضوابط موجود کیفیت مورد انتظار را تأمین نکرده‌اند. پژوهش با ارائه راهکارهای طراحی و مدیریتی، از جمله تدوین دستورالعمل‌های جامع نماسازی، استفاده از مصالح بومی، تقویت آموزش طراحان و نظارت مؤثر شهرداری، به احیای هویت ایرانی‌ـ‌اسلامی و ارتقاء کیفیت سیمای شهری قم کمک می‌کند.</p> https://jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/147/144