تجلی هنر در معماری و شهرسازی 4 بهار 1405 1405 01 20 A Hermeneutic Reading of Meaning in the Architecture of Qajar‑Period Mosques (Case Study: Nasir al‑Mulk Mosque, Shiraz) خوانش هرمنوتیكی معنا در معماری مساجد دوره قاجار (نمونه پژوهش: مسجد نصیرالملك شیراز) 1 20 10.61838/jmaaeu.167 FA پیام پارساکیا دانشجوی دکتری، گروه هنر و معماری، پردیس بین المللی کیش، دانشگاه تهران، کیش، ایران حمیدرضا پارسی دانشیار، دانشکده شهرسازی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 1404/11/05 <p>This article seeks to interpret and provide a hermeneutic reading of meaning in mosques of the Qajar period, with particular emphasis on the Nasir al‑Mulk Mosque. It addresses the importance of this issue by arguing that the interpretation and production of meaning—on the one hand shaped by political, social, and cultural transformations, and on the other hand by the synthesis of modernity with traditional architecture during this period—has offered a response for the continuity of the cultural and identity dimensions of this monument. The study proceeds to address the main research question: how are the layers of meaning embedded in the architectural body of the mosque continuously reproduced, through changes over time, in interaction with the audience and diverse historical and social contexts, thereby leading to the durability and continuity of its spatial meaning? The objective of the research is to examine, through a hermeneutic approach, the manner in which spatial meaning is reproduced in the Nasir al‑Mulk Mosque, and to investigate how various architectural elements—including light and color, geometry, and ornamentation—effectively influence the process of interpreting and understanding spatial meaning. Adopting a qualitative and interpretive methodology and drawing upon an integrated theoretical framework that includes phenomenology, semiotics, aesthetics, and hermeneutics, the research analyzes mosque architecture as a “spatial text.” The findings indicate that in the Nasir al‑Mulk Mosque, light and color, as primary elements of perceptual experience, function as the driving forces that activate the process of understanding. The temporality of light, the multilayered nature of signs, and the aesthetic order of space transform the spatial experience into a recurring yet continually renewed event, enabling the observer, in each encounter, to arrive at a new rereading and reconfiguration of meaning. This article concludes that the continuity of meaning does not imply the stability of a single, fixed meaning; rather, it signifies the persistence of the possibility of interpretation and the ongoing reproduction of meaning through repeated encounters.</p> <p>این مقاله در پی تفسیر و خوانش هرمنوتیکی معنا در مساجد دوره قاجار با تاکید بر مسجد نصیرالملک به اهمیت این موضوع میپردازد که تفسیر و تولید معنا با توجه به تغییر و تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی از یک طرف و تلفیق مدرنیته با معماری سنتی در این دوره، توانسته پاسخی برای تداوم هویتی و فرهنگی این اثر باشد، در ادامه به این سوال اصلی پاسخ داده شود که چگونه لایه‌های معنایی در کالبد معماری مسجد، با تغییرات زمانه به‌طور مستمر در تعامل با مخاطب و محیط‌های مختلف تاریخی و اجتماعی بازتولید و موجب ماندگاری و تداوم معنای فضایی آن می‌شود؟ هدف تحقیق این است که با استفاده از رویکرد هرمنوتیکی، نحوه بازتولید معنای فضایی در مسجد نصیرالملک مورد بررسی قرار گیرد و اینکه چگونه عناصر مختلف معماری، از جمله نور و رنگ، هندسه و تزئینات، به‌طور مؤثری در فرآیند تفسیر و درک معنای فضا تأثیر می‌گذارند. پژوهش با رویکرد کیفی و تفسیری و بهره‌گیری از چارچوب نظری تلفیقی شامل پدیدارشناسی، نشانه‌شناسی، زیبایی‌شناسی و هرمنوتیک، معماری مسجد را به‌مثابه “متن فضایی” تحلیل می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهند که در مسجد نصیرالملک، نور و رنگ به‌عنوان عناصر اصلی تجربه ادراکی، موتور فعال‌سازی فرآیند فهم‌اند. زمان‌مندی نور، چندلایگی نشانه‌ها و نظم زیبایی‌شناختی فضا سبب می‌شود تجربه فضایی به رویدادی تکرارشونده اما هر بار تازه تبدیل گردد و مخاطب در هر مواجهه به بازخوانی و صورت‌بندی معنایی جدیدی برسد. این مقاله نتیجه می‌گیرد که تداوم معنا نه به معنای ثبات یک معنای واحد، بلکه به معنای استمرار امکان تفسیر و بازتولید معنا در مواجهه‌های مکرر است.</p> https://jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/167/122