تجلی هنر در معماری و شهرسازی 4 تابستان 1405 1405 04 01 A Qualitative Study of the Impact of Physical and Social Characteristics of Pedestrian Routes on Enhancing Social Participation through Fostering a Sense of Neighborhood Attachment (Case Study: Amir Kabir and Shariati Streets, Babol) مطالعه کیفی تأثیر ویژگی‌های کالبدی و اجتماعی مسیرهای پیاده بر افزایش مشارکت اجتماعی با ایجاد حس دلبستگی به محله (مطالعه موردی: خیابان‌های امیرکبیر و شریعتی بابل) 1 23 FA مهری غلامپور شهاب‌الدینی گروه مهندسی معماری، واحد نور، دانشگاه آزاد اسلامی، نور، ایران. نیما نوروزی گروه معماری، واحد جویبار، دانشگاه آزاد اسلامی، جویبار، ایران. مریم شباک گروه معماری، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران. امیر قهرمان‌پوری گروه معماری، واحد شهرقدس، دانشگاه آزاد اسلامی، شهر قدس، ایران. Journal Article 1404/11/01 <p>The present study aimed to qualitatively investigate the impact of the physical and social characteristics of pedestrian routes on enhancing social participation through fostering a sense of neighborhood attachment in Shariati and Amir Kabir Streets in Babol. This study employed a qualitative approach at the neighborhood–street scale. Data were collected through systematic field observation and semi-structured interviews. A 24-item observational checklist was developed to assess indicators related to pedestrian quality, safety, urban furniture, lighting, vegetation, spatial legibility, and opportunities for staying and social interaction. In addition, 12 semi-structured interviews were conducted with residents, shopkeepers, pedestrians, and daily users of the studied streets. The interview data were analyzed using thematic analysis based on the Braun and Clarke approach. The inferential findings indicated that Shariati Street, particularly in sections with active commercial functions, demonstrated higher levels of vitality, perceived safety, opportunities for staying, spatial legibility, and social interaction, thereby providing a stronger context for neighborhood attachment and social participation. In contrast, Amir Kabir Street, due to poor pavement quality, insufficient urban furniture, lack of staying spaces, inadequate lighting, and visual disorder, was mainly perceived as a transit route with limited capacity for social presence and citizen participation. Thematic analysis further revealed that perceived safety, collective presence, place memory, everyday interactions, and environmental service quality were among the most influential factors shaping place attachment and willingness to participate socially. Participants also emphasized the importance of basic environmental facilities such as benches, lighting, shade, safe accessibility, and diverse land uses in improving urban experience quality. The findings demonstrated that the physical and social quality of pedestrian routes plays a decisive role in fostering place attachment, social presence, and civic participation. Streets that provide opportunities for interaction, staying, safety, and positive spatial experiences beyond mere movement functions are more capable of strengthening social ties and neighborhood attachment. Therefore, human-centered urban design, improvement of pedestrian environments, and enhancement of environmental facilities can contribute significantly to increasing social participation and improving urban quality of life.</p> <p>هدف این پژوهش، بررسی کیفی تأثیر ویژگی‌های کالبدی و اجتماعی مسیرهای پیاده بر افزایش مشارکت اجتماعی از طریق تقویت حس دلبستگی به محله در خیابان‌های شریعتی و امیرکبیر شهر بابل بود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و در مقیاس محله‌ای–خیابانی انجام شد. داده‌ها از طریق مشاهده میدانی نظام‌مند و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شدند. برای مشاهده محیطی، چک‌لیستی شامل 24 شاخص مرتبط با کیفیت پیاده‌راه، امنیت، مبلمان شهری، روشنایی، پوشش گیاهی، خوانایی فضایی و امکانات مکث طراحی و در دو خیابان مورد مطالعه اجرا شد. همچنین، 12 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با ساکنان، کسبه، رهگذران و کاربران روزمره خیابان‌ها انجام گرفت. داده‌های حاصل از مصاحبه‌ها با استفاده از روش تحلیل مضمون براساس رویکرد براون و کلارک تحلیل شدند. یافته‌های استنباطی نشان داد که خیابان شریعتی، به‌ویژه در محدوده‌های دارای فعالیت تجاری فعال، کیفیت بالاتری از نظر سرزندگی، امنیت ادراک‌شده، امکان مکث، خوانایی فضایی و تعاملات اجتماعی داشت و توانسته بود بستر مناسبی برای شکل‌گیری دلبستگی به مکان و مشارکت اجتماعی فراهم کند. در مقابل، خیابان امیرکبیر به دلیل ضعف در کفسازی، کمبود مبلمان شهری، نبود فضاهای مکث، روشنایی ناکافی و آشفتگی بصری، بیشتر به‌عنوان مسیری عبوری تجربه می‌شد و ظرفیت کمتری برای حضور اجتماعی و مشارکت شهروندان داشت. تحلیل مضمون مصاحبه‌ها نیز نشان داد که احساس امنیت، تجربه حضور جمعی، خاطره‌مندی مکان، تعاملات روزمره و کیفیت خدمات محیطی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر دلبستگی به محیط و تمایل به مشارکت اجتماعی هستند. همچنین، کاربران بر نقش امکانات پایه نظیر نیمکت، روشنایی، سایه، دسترسی ایمن و تنوع کاربری‌ها در ارتقای کیفیت تجربه شهری تأکید داشتند. نتایج پژوهش نشان داد که کیفیت کالبدی و اجتماعی مسیرهای پیاده نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری حس تعلق، حضورپذیری و مشارکت اجتماعی شهروندان دارد. خیابان‌هایی که علاوه بر عملکرد حرکتی، امکان تعامل، مکث، امنیت و تجربه مثبت فضایی را فراهم می‌کنند، ظرفیت بیشتری برای تقویت پیوندهای اجتماعی و دلبستگی محله‌ای دارند. بنابراین، توجه به طراحی انسان‌محور، بهبود کیفیت پیاده‌راه‌ها و ارتقای امکانات محیطی می‌تواند به افزایش مشارکت اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی شهری منجر شود.</p> https://jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/208/171