تجلی هنر در معماری و شهرسازی 4 پاییز 1405 1405 07 01 The Capability of Physical and Spatial Characteristics of Traditional Iraqi Architecture in Contemporary Architecture قابلیت ویژگی‌های کالبدی و فضایی معماری سنتی عراق در معماری معاصر 1 18 FA حیدر حمزه نجم عفلوکی دانشجوی دکتری، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران بهرام شاهدی استادیار، دانشکده معماری و شهرسازی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران محمود حسین مصطفی جزیره گروه معماری، دانشکده مهندسی، دانشگاه المستنصریه، بغداد، عراق مرجان امجد استادیار، گروه معماری، مرکز تحقیقات گردشگری، معماری و شهرسازی، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی،اصفهان، ایران Journal Article 1404/12/17 <p>This study aimed to identify, analyze, and explain the transferability of the physical, spatial, and climatic characteristics of traditional Iraqi houses, with a focus on the historic fabric of Diwaniya, to contemporary architecture and sustainable design in hot-arid regions. A descriptive qualitative approach with a field-based strategy was adopted. Data were collected through direct observation, architectural document and plan analysis, examination of traditional residential samples, semi-structured expert interviews, and documentation of physical and climatic architectural elements. The study investigated 300 traditional houses in the historic fabric of Diwaniya. Physical, spatial, environmental, and performance indicators were analyzed, and a Comprehensive Architectural Index (CAI) was developed to evaluate overall architectural performance. The results revealed that the central courtyard, present in more than 83% of the houses, functioned as the primary spatial–climatic element and showed a significant relationship with natural ventilation quality (r = 0.62, p &lt; 0.01). A positive correlation was also found between courtyard width and ventilation performance (r = 0.58, p &lt; 0.01). The combination of the central courtyard, iwan, and windcatcher produced the highest climatic efficiency, while approximately 37% of the houses achieved excellent performance in the integrated lighting and ventilation index. The CAI results indicated that 40% of the houses demonstrated excellent performance, 30% good performance, 20% moderate performance, and only 10% required restoration. The extensive use of local materials with high thermal mass significantly enhanced thermal comfort and reduced dependence on mechanical cooling systems. Traditional Diwaniya architecture represents an integrated system of physical, spatial, and climatic design strategies that effectively respond to hot-arid environmental conditions. The informed adaptation of its functional principles—particularly the central courtyard, iwan, windcatchers, and hierarchical spatial organization—can provide a valuable framework for sustainable, climate-responsive, and culturally grounded contemporary architecture.</p> <p>این پژوهش با هدف شناسایی، تحلیل و تبیین قابلیت انتقال ویژگی‌های کالبدی، فضایی و اقلیمی خانه‌های سنتی عراق، با تأکید بر بافت تاریخی دیوانیه، به معماری معاصر و ارائه الگوهایی برای طراحی پایدار در اقلیم‌های گرم و خشک انجام شد. پژوهش با رویکرد کیفی توصیفی و راهبرد میدانی انجام شد. داده‌ها از طریق مشاهده مستقیم، بررسی نقشه‌ها و اسناد معماری، تحلیل نمونه‌های مسکونی سنتی، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با متخصصان و مستندسازی عناصر کالبدی و اقلیمی گردآوری گردید. جامعه مورد بررسی شامل 300 خانه سنتی در بافت تاریخی دیوانیه بود که شاخص‌های کالبدی، فضایی، محیطی و عملکردی آن‌ها مورد تحلیل قرار گرفت. همچنین برای ارزیابی جامع عملکرد معماری، شاخص ترکیبی CAI طراحی و به کار گرفته شد. نتایج نشان داد حیاط مرکزی در بیش از 83 درصد خانه‌ها به‌عنوان مهم‌ترین عنصر فضایی–اقلیمی عمل کرده و رابطه معناداری با کیفیت تهویه طبیعی دارد (r=0.62, p&lt;0.01). همچنین میان عرض حیاط و تهویه طبیعی همبستگی مثبت مشاهده شد (r=0.58, p&lt;0.01). ترکیب حیاط مرکزی، ایوان و بادگیر بهترین عملکرد اقلیمی را ایجاد کرده و حدود 37 درصد خانه‌ها در شاخص ترکیبی نور و تهویه در سطح عالی قرار گرفتند. شاخص ارزیابی جامع CAI نشان داد حدود 40 درصد نمونه‌ها دارای عملکرد عالی، 30 درصد خوب، 20 درصد متوسط و تنها 10 درصد نیازمند مرمت هستند. استفاده گسترده از مصالح بومی با جرم حرارتی بالا نیز موجب بهبود آسایش حرارتی و کاهش وابستگی به سیستم‌های مکانیکی شده است. معماری سنتی دیوانیه دارای نظامی یکپارچه از عناصر کالبدی، فضایی و اقلیمی است که توانسته است به‌طور مؤثر با شرایط اقلیمی منطقه سازگار شود. بهره‌گیری آگاهانه از اصول عملکردی این معماری، به‌ویژه حیاط مرکزی، ایوان، بادگیر و سازمان فضایی سلسله‌مراتبی، می‌تواند چارچوبی مؤثر برای توسعه معماری پایدار و هویت‌محور معاصر در عراق و سایر اقلیم‌های گرم و خشک فراهم آورد.</p> https://jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/215/154