تجلی هنر در معماری و شهرسازی 4 پاییز 1405 1405 09 01 Manifestation of Daylight in Educational Spaces: A Bibliometric Framework Toward Visual Comfort and Sustainable Architecture تجلی نور روز در فضاهای آموزشی: چارچوبی بیبلیومتریک به ‌سوی آسایش بصری و معماری پایدار 1 22 FA مبین کاظمی بانه دانشجوی دکتری، گروه معماری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران. ایوب مرادخانی استادیار گروه معماری، واحد مریوان، دانشگاه آزاد اسلامی، مریوان، ایران. فرزین چاره جو دانشیار گروه شهرسازی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران. ارسلان طهماسبی استادیار گروه معماری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران. Journal Article 1405/02/05 <p>The increasing volume of research on daylight and visual comfort in educational spaces over the past two decades has necessitated a systematic and bibliometric analysis of this field. This study presents a bibliometric analysis aimed at investigating the knowledge structure, trends, and research directions in the area of daylight and visual comfort in educational environments. Data were retrieved from the Scopus database, and after applying screening criteria based on the PRISMA guidelines, 152 research and review articles published between 2000 and 2025 were selected and analyzed. Using VOSviewer software, the study analyzed the temporal distribution of publications, co-authorship patterns, keyword co-occurrence, and citation impact. The results indicate a significant growth in scientific production from 2017 onward, with the formation of thematic clusters around energy optimization, parametric design, dynamic daylight metrics, glare control, and the effects of daylight on visual perception and learning performance. Furthermore, a notable contribution from Asian countries, particularly China and Iran, is evident in both document production and citations. Finally, the findings provide a framework for guiding future research and supporting informed decisions in the sustainable design of educational spaces by identifying emerging trends and research gaps in the field.</p> <p>رشد فزاینده‌ی پژوهش‌ها پیرامون نور روز و آسایش بصری در فضاهای آموزشی طی دو دهه‌ی اخیر، نیاز به تحلیل نظام‌مند و کتاب‌سنجی این حوزه را ضروری ساخته است. این مطالعه به منظور واکاوی ساختار دانش، تغییرات و جهت‌گیری‌های پژوهشی در زمینه‌ی نور روز و آسایش بصری در فضاهای آموزشی، یک تحلیل بیبلیومتریک ارائه می‌دهد. استخراج داده‌ها از پایگاه اسکاپوس صورت گرفته و پس از اعمال معیارهای غربالگری بر اساس دستورالعمل پریسما، 152 مقاله‌ی پژوهشی و مروری منتشر شده از بازه‌ی زمانی 2000 تا 2025 میلادی انتخاب و مورد بررسی قرار گرفته‌اند. تحلیل داده‌ها به وسیله‌ی نرم افزار VOSviewer و در سطوح تحلیل توزیع زمانی انتشارات، تحلیل هم‌نویسندگی و هم‌تالیفی، تحلیل هم‌رخدادی ‌واژگان و تحلیل استناد انجام شده است. نتایج حاکی از رشد قابل توجه تولیدات علمی از سال 2017 به بعد و تشکیل خوشه‌های موضوعی پیرامون بهینه‌سازی انرژی، طراحی پارامتریک، شاخص‌های پویای نور روز، مهار خیرگی و اثر نور روز بر ادراک بصری و راندمان یادگیری است. همچنین، مشارکت پررنگ کشورهای آسیایی به ویژه چین و ایران در تولید اسناد و ارجاعات در این حوزه مشهود است. در نهایت یافته‌های پژوهش چارچوبی برای هدایت تحقیقات آینده و کمک به تصمیمات آگاهانه در طراحی پایدار فضاهای آموزشی با شناسایی روندهای جدید و گپ‌های پژوهشی حوزه فراهم می‌آورد.</p> https://jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/231/169