تجلی هنر در معماری و شهرسازی 2 پیاپی ۴ 1403 06 01 Identification and Prioritization of Bionic Architecture Indicators Affecting Energy Consumption Efficiency in Architectural Design Using the ANP-DEMATEL Model شناسایی و اولویت‌بندی شاخص‌های معماری بیونیک مؤثر بر بهره‌وری مصرف انرژی در طراحی معماری با استفاده از مدل ANP-DEMATEL 126 149 FA لنا صفائیان گروه هنر و معماری، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران زهره ترابی گروه معماری، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران. مجید شهبازی گروه هنر و معماری، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران Journal Article 1403 02 28 <p>This study aimed to identify and prioritize bionic architecture indicators affecting energy consumption efficiency in residential buildings while accounting for the interdependent and network-based relationships among architectural design criteria. This applied study employed a survey-based research design. The relevant bionic architecture criteria and subcriteria were initially identified and refined through a review of the theoretical literature, previous studies, and expert judgments, resulting in a final framework comprising four main criteria and 19 subcriteria. Experts were selected purposively, with theoretical saturation used to determine sampling adequacy. Data were collected using a structured matrix questionnaire based on pairwise comparisons and fuzzy scales, whose face and content validity were evaluated by specialists in architecture and energy. An integrated fuzzy multi-criteria decision-making framework combining the Analytic Network Process (ANP) and DEMATEL was employed to determine relative importance, model interdependencies, and derive final criterion weights. Excel and MATLAB were used for data preparation and fuzzy computations. The final prioritization indicated that environmental and contextual factors ranked first, followed by institutional and value-related factors, cultural and social factors, and physical and spatial factors, respectively. Causal-network analysis further demonstrated that institutional and value-related factors exerted the greatest influence on other dimensions, whereas physical and spatial factors exhibited the lowest network influence. At the subcriterion level, “maintaining unity of elements with place and the cosmos while preserving plurality” achieved the highest normalized weight (0.0916), followed by “qualitative differentiation of spatial zones and continuity of spatial hierarchy” (0.0648). Inspiration from vernacular architecture and collectivity occupied the subsequent priority positions. Energy-efficient bionic architecture requires moving beyond formal imitation of nature toward the translation of natural principles of adaptation, integration, contextual responsiveness, and organization into architectural solutions. The divergence between final priority and causal influence also demonstrates the importance of adopting a network-based rather than exclusively weight-based approach to architectural decision-making.</p> <p>هدف پژوهش حاضر، شناسایی و اولویت‌بندی شاخص‌های معماری بیونیک مؤثر بر بهره‌وری مصرف انرژی در ساختمان‌های مسکونی با تأکید بر روابط متقابل و شبکه‌ای میان معیارهای طراحی بود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر شیوه اجرا پیمایشی بود. معیارها و زیرمعیارهای معماری بیونیک ابتدا بر اساس مرور مبانی نظری، مطالعات پیشین و دیدگاه خبرگان استخراج و پالایش شدند و ساختار نهایی شامل چهار معیار اصلی و 19 زیرمعیار شکل گرفت. نمونه‌گیری خبرگان به‌صورت هدفمند و تا دستیابی به اشباع نظری انجام شد. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه ساختاریافته ماتریسی مبتنی بر مقایسات زوجی و طیف فازی بود که روایی صوری و محتوایی آن با نظر متخصصان بررسی شد. برای تحلیل روابط متقابل، تعیین اهمیت نسبی و استخراج وزن نهایی شاخص‌ها از رویکرد تلفیقی تصمیم‌گیری چندمعیاره فازی ANP-DEMATEL استفاده شد و محاسبات با استفاده از Excel و MATLAB انجام گرفت. نتایج اولویت‌بندی نهایی نشان داد عوامل محیطی و زمینه‌ای در رتبه نخست قرار گرفتند و پس از آن عوامل نهادی و ارزشی، عوامل فرهنگی و اجتماعی و عوامل کالبدی و فضایی به‌ترتیب رتبه‌های دوم تا چهارم را کسب کردند. تحلیل روابط علّی نشان داد عوامل نهادی و ارزشی بیشترین اثرگذاری را بر سایر معیارها داشتند، در حالی که عوامل کالبدی و فضایی کمترین اثرگذاری شبکه‌ای را نشان دادند. در سطح زیرمعیارها، «حفظ وحدت عناصر با مکان و کیهان در عین کثرت‌گرایی» با وزن نرمال‌شده 0.0916 بالاترین اولویت و «تفکیک کیفی نواحی فضایی و پیوستگی سلسله‌مراتب فضایی» با وزن 0.0648 رتبه بعدی را به دست آورد؛ «اقتـباس از معماری بومی» و «جمعی بودن» نیز در اولویت‌های بعدی قرار گرفتند. یافته‌ها نشان می‌دهد تحقق معماری بیونیک انرژی‌کارآمد مستلزم عبور از تقلید صوری طبیعت و تمرکز بر سازوکارهای سازگاری، یکپارچگی، زمینه‌گرایی و سازمان‌یافتگی طبیعی است؛ همچنین تفاوت میان اولویت نهایی و میزان اثرگذاری علّی معیارها ضرورت اتخاذ رویکردی شبکه‌ای در تصمیم‌گیری طراحی را نشان می‌دهد.</p> https://jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/270/194