تجلی هنر در معماری و شهرسازی 4 پاییز 1405 1405 07 01 Explaining a Communication-Oriented Functionalism Model for Achieving Participation in Urban Regeneration: The Case of Javadiyeh and Imam Hadi Neighborhoods in Bojnord تبیین الگوی کارکردگرایی ارتباط‌محور برای تحقق مشارکت در بازآفرینی شهری (محله‌های جوادیه و کوی امام هادی بجنورد) 1 24 FA مهسا ضمیری دانش‌آموخته دکتری، گروه شهرسازی، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران بهناز امین‌زاده استاد، گروه شهرسازی، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران Journal Article 1405 01 18 <p>This study aimed to explain the role of participation in urban regeneration and develop a context-specific model integrating functionalism and communicative planning to promote effective participation in the Javadiyeh and Imam Hadi neighborhoods of Bojnord, Iran. This qualitative study adopted an exploratory-deductive strategy grounded in social constructivism and interpretivism. Participants included managers and experts from governmental and urban management institutions, university researchers, private-sector actors, investors, facilitators, and representatives of the local community. Participants were recruited through purposive and snowball sampling, and interviews continued until theoretical saturation was reached, resulting in 21 semi-structured interviews. Data were additionally obtained through content analysis of urban regeneration documents concerning Bojnord and relevant higher-level laws and regulations. Qualitative data were analyzed through thematic analysis involving open, axial, and selective coding with MAXQDA software. Data triangulation, member checking, peer review, and thick description of the research context were employed to enhance the trustworthiness of the findings. The analysis revealed a fundamental gap between the participatory discourse articulated in official documents and actual urban regeneration practices. The dominant model was characterized by functionalist, technical-managerial, and top-down orientations, with citizen participation largely restricted to symbolic and instrumental mechanisms. Interview analysis indicated that effective participation should instead constitute a multistage, reciprocal process involving citizens actively in planning, implementation, and monitoring. The absence of sustainable institutional platforms, centralized urban management, insufficient social trust, and weak intermediary mechanisms emerged as major barriers to genuine participation. The local scale was identified as the most appropriate context for effective participation. Moreover, neither pure functionalism nor communicative planning alone adequately addressed the complexities of participation; their integration provided a more appropriate framework for the studied context. The proposed “communication-oriented functionalism” model, founded on institutional reengineering, stakeholder empowerment, and the design of an incentive system, can facilitate a transition from symbolic toward sustainable and influential participation. By strengthening trust, social capital, local institutions, and dialogue-based processes, this model offers a viable framework for improving participatory governance in urban regeneration.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مشارکت در بازآفرینی شهری و ارائه الگویی بومی مبتنی بر تلفیق کارکردگرایی و برنامه‌ریزی ارتباطی برای تحقق مشارکت مؤثر در محله‌های جوادیه و کوی امام هادی شهر بجنورد انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و راهبرد اکتشافی-قیاسی، مبتنی بر مبانی ساخت‌گرایی اجتماعی و تفسیرگرایی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل مدیران و کارشناسان نهادهای دولتی و مدیریت شهری، پژوهشگران دانشگاهی، فعالان بخش خصوصی، سرمایه‌گذاران، تسهیل‌گران و نمایندگان جامعه محلی بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و گلوله‌برفی انجام گرفت و مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت که در نهایت 21 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام شد. داده‌ها همچنین از طریق تحلیل اسناد مرتبط با بازآفرینی شهری بجنورد و قوانین و مقررات بالادستی گردآوری شدند. داده‌های کیفی با استفاده از تحلیل تماتیک، کدگذاری باز، محوری و گزینشی و با کمک نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند. برای افزایش قابلیت اعتماد یافته‌ها از تثلیث داده‌ها، بازبینی مشارکت‌کنندگان، بازبینی همکاران و ارائه توصیف غنی از زمینه پژوهش استفاده شد. تحلیل داده‌ها نشان داد میان گفتمان مشارکت‌محور اسناد رسمی و رویه عملی بازآفرینی شهری شکاف اساسی وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که الگوی غالب، ماهیتی کارکردگرایانه، فنی-مدیریتی و از بالا به پایین دارد و مشارکت غالباً به ابزارهای صوری محدود می‌شود. تحلیل مصاحبه‌ها نشان داد مشارکت مطلوب باید فرآیندی چندمرحله‌ای، دوسویه و مبتنی بر حضور فعال شهروندان در برنامه‌ریزی، اجرا و پایش باشد. فقدان بسترهای نهادی پایدار، تمرکزگرایی مدیریتی، ضعف اعتماد اجتماعی و ناکارآمدی سازوکارهای واسط، موانع اصلی مشارکت واقعی شناسایی شدند. همچنین، مقیاس محلی مناسب‌ترین سطح تحقق مشارکت شناخته شد و تلفیق کارکردگرایی و برنامه‌ریزی ارتباطی، نسبت به کاربرد منفرد هر یک، چارچوب مناسب‌تری برای شرایط مورد مطالعه ارائه کرد. الگوی «کارکردگرایی ارتباط‌محور» با سه رکن بازمهندسی نهادی، توانمندسازی ذی‌نفعان و طراحی نظام انگیزشی می‌تواند زمینه گذار از مشارکت نمادین به مشارکت پایدار و تأثیرگذار را فراهم سازد. این الگو با تقویت اعتماد، سرمایه اجتماعی، نهادهای محلی و فرآیندهای گفت‌وگومحور، ظرفیت بهبود حکمرانی مشارکتی در بازآفرینی شهری را دارد.</p> https://jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/274/198