تجلی هنر در معماری و شهرسازی 3 بهار 1404 1404 03 30 Structural and Value-Based Analysis of Niyāresh in the Soltaniyeh Dome Architecture: Evaluating Conservation Interventions Using Numerical Modeling and Finite Element Analysis تحلیل سازه‌ای و ارزش‌شناسی نیارش معماری گنبد سلطانیه: بررسی مداخلات مرمتی با استفاده از مدل‌سازی عددی و تحلیل المان‌های محدود 1 25 10.61838/jmaaue.60 FA میر موسی انیران گروه معماری، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران. زهره ترابی گروه معماری، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران. میترا آزاد گروه مستند نگاری و مطالعات معماری و مرمت ابنیه و بافت، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. Journal Article 1403/12/02 <p>This study aimed to analyze the structural behavior (niyāresh) of the Soltaniyeh Dome, focusing on the impact of conservation interventions—particularly the reinforced concrete ring—on its structural stability and the tangible and intangible architectural values of this prominent Ilkhanid monument. The research employed numerical modeling using ABAQUS software to simulate the dome's structural response under different load conditions, both with and without the concrete ring. Geometric data were obtained through laser scanning and precise surveying, while material characteristics were defined based on technical standards. Stress and strain distributions were analyzed under static (gravitational) and dynamic (seismic) loads. The results indicated that the original design of the Soltaniyeh Dome, based on accurate structural principles, ensures high stability against gravity loads. The added concrete ring showed negligible improvement in gravitational performance but posed significant risks under seismic loads by concentrating stresses and limiting the dome’s natural flexibility. Comparative simulations demonstrated that the ring disrupts the balance of meridional and hoop stresses in the structure. The findings highlight that previous conservation interventions, particularly the concrete ring, may have compromised the dome’s seismic performance due to inadequate structural analysis. The study emphasizes the necessity for compatible conservation practices and context-sensitive materials in heritage restoration and underscores the importance of rigorous structural evaluations in future interventions.</p> <p>هدف این پژوهش، تحلیل نیارش گنبد سلطانیه با تأکید بر تأثیر مداخلات حفاظتی، به‌ویژه رینگ بتنی، بر پایداری سازه‌ای و بازشناسی ارزش‌های ملموس و ناملموس این اثر فاخر معماری دوره ایلخانی است. در این مطالعه، از مدل‌سازی عددی با استفاده از نرم‌افزار ABAQUS به‌منظور شبیه‌سازی رفتار سازه‌ای گنبد سلطانیه در دو حالت: با و بدون رینگ بتنی استفاده شد. داده‌های هندسی از طریق اسکن لیزری و نقشه‌برداری دقیق جمع‌آوری و مصالح نیز بر اساس استانداردهای فنی تعیین شدند. سپس، توزیع تنش‌ها و کرنش‌ها تحت بارهای ثقلی و لرزه‌ای تحلیل شد. نتایج نشان داد که گنبد سلطانیه، به دلیل طراحی هندسی و اصول دقیق نیارش، در برابر بارهای ثقلی پایداری مطلوبی دارد. رینگ بتنی افزوده‌شده تأثیر معناداری بر عملکرد گنبد در برابر بارهای ثقلی نداشته، اما در مواجهه با زلزله موجب تمرکز تنش‌ها و محدودیت حرکت طبیعی گنبد شده است. همچنین، در مقایسه‌ی رفتار مدل‌های سازه‌ای، وجود رینگ بتنی موجب اختلال در تعادل تنش‌های حلقوی و نصف‌النهاری شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مداخلات حفاظتی گذشته، به‌ویژه رینگ بتنی، بدون تحلیل دقیق نیارشی، می‌تواند در شرایط لرزه‌ای منجر به آسیب‌های ساختاری شود. پژوهش، لزوم بهره‌گیری از اصول حفاظت سازگار و مصالح متناسب با بناهای تاریخی را برجسته کرده و اهمیت تحلیل‌های دقیق سازه‌ای را در طراحی مداخلات آینده نشان می‌دهد.</p> https://jmaaue.org/index.php/jmaaue/article/download/60/69