بازخوانی هنر مفهومی در خدمت تجلی مفاهیم متعالی و ارتقای تجربه معنوی در معماری مساجد معاصر
کلمات کلیدی:
مساجد معاصر, هنر مفهومی, مسجد مدرن قطر, مسجد پوترا مالزی, شیخزاید ابوظبیچکیده
مسجد، بهعنوان خانه خدا و نماد وحدت مسلمانان، همواره جایگاهی فراتر از عملکرد عبادی صرف داشته و عرصهای برای تجلی هنر، حکمت و معنا بوده است. در دوران پساساختارگرایی، هنر مفهومی با تأکید بر ایده و تجربه درونی، ظرفیت بیبدیلی برای بازآفرینی فضاهای معماری در قالب بیانی معاصرداشته است. هدف پژوهش بررسی محدودیتها و امکان بهرهگیری از هنر مفهومی در کالبد معماری مساجد معاصر است. این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه میتوان در طراحی و ساخت مساجد معاصر از اصول هنر مفهومی بهره جست و تجارب معماران سایر کشورها چه دستاوردهایی داشتهاند و تا چه حد در حفظ نمادها، هویت و عالم معنا موفق بودهاند؟ تحقیق حاضر به این نتیجه میرسد که بهرهگیری از هنرهای مفهومی در ساخت مساجد، اغلب در سرزمینهای غیراسلامی (مانند اروپا) موفقتر بوده و توانسته در جذب مخاطب (بدون ایجاد حساسیت مذهبی) موثرتر واقع شود. ولی در ممالک اسلامی، به خصوص در کشورهایی که دارای تمدن و صاحب سبک معماری اسلامی هستند (مانند: ایران، ترکیه، سوریه، مصر و...) کاربرد هنرهای مفهومی بایستی با احتیاط بیشتری صورت گیرد، چرا که مسجد نمادین و ساختارگرا است و هنرهای مفهومی و هنر معاصر در دنیای ریزوماتیک پدید آمده و شاکله آن ناپایدار، دادائیستی و غیرنمادین است. از این رو در طراحی سازههای مذهبی به خصوص مساجد با استفاده از اصول هنرهای مفهومی، بایستی به تضاد ماهوی هنر سنتی (مقدس) و هنر مفهومی دقت بیشتری به عمل آورد؛ به گونهای که منجر به حذف نمادها و توجه بیش از حد به زیباییهای بصری و مادی نشود.
دانلودها
مراجع
1. Itewi M. Towards a Modern Theory of Islamic Architecture. Australian Journal of Basic and Applied Sciences. 2007;1(2):153-6.
2. Rababah A, Abu-Khafajah S. The Mosque as a Political Platform. The Mosque a Cross-Cultural Building 3 international Conference on Mosque Architecture. Kuwait: Sheikh Jaber Al-Ahmed Cultural Centre; 2022. p. 53-70.
3. Rahmani S. The Role of Architectural Design in Increasing Social Interaction in Urban Mosques. Tehran: Research Institute of Islamic Culture and Art; 2019.
4. Amjadi A, Goudarzi M. Analyzing the formation of the conceptual art movement in Iran with an emphasis on the first exhibitions held. Visual Arts. 2023;28(4):5-19.
5. Kazemi A. Recreation of Religious Spaces with a Contemporary Art Approach. Quarterly Journal of Art and Architecture Studies. 2018;4(1):89-105.
6. Hosseini F. The Position of Light and Color in Creating a Spiritual Space in Contemporary Mosques. Islamic Art and Aesthetics. 2016;7(2):45-62.
7. Nouri K. Conceptualism in Islamic Architecture: From Tradition to Modernity. Islamic Architecture. 2022;15(34):23-40.
8. Abbasi M. Mosques and Multi-purpose Spaces: A Comparative Study in Modern Societies. Tehran: Art and Urbanism Research Institute; 2021.
9. Osborne P. Conceptual Art: Phaidon Press; 2002.
10. Lippard LR. Six Years: The Dematerialization of the Art Object: Praeger; 1973.
11. Mojtabavi SM, Nikbakht K. Investigating the components of place attachment in the architecture of the Faculty of Art. Rahpooyeh Architecture and Urbanism. 2025;4(13):83-108.
12. Jones L. The Phenomenology of Religious Architecture: Experiencing the Sacred: Bloomsbury Academic; 2014.
13. Alberro A, Stimson B. Conceptual Art: A Critical Anthology: MIT Press; 1999.
14. Nasr SH. Islamic Art and Spirituality: State University of New York Press; 1987.
15. Nasr SH. The Islamic Intellectual Tradition in Persia. Faghih S, editor. Tehran: Qasidehsara; 2010.
16. Nasr SH. Islamic Art and Spirituality. Rahmati I, editor: Sophia Publishing; 2016.
17. Parmesani L. Art of the Twentieth Century: Movements, Theories, Schools and Tendencies. Chehregan M, Mir-Abedi S, editors. Tehran: Nazar Publishing and Printing; 2009.
18. Kleiner F. Gardner's Art through the Ages: A Concise Global History. Eslamiyeh M, editor. Tehran: Agah; 2015.
19. Kosuth J. Art after Philosophy. In: Meyer U, editor. Conceptual Art: Dutton; 1969. p. 158-77.
20. LeWitt S. Paragraphs on Conceptual Art. Artforum. 1967;5(10):79-83.
21. Abadzic A. Mosque Architecture for the Bosniak Community in Europe: Challenges of Modernity. The Mosque a Cross-Cultural Building 3 international Conference on Mosque Architecture. Kuwait: Sheikh Jaber Al-Ahmed Cultural Centre; 2022. p. 21-38.
22. Bishop C. Installation Art: A Critical History: Tate Publishing; 2005.
23. Burckhardt T. Art of Islam: Language and Meaning: World Wisdom; 2009.
24. Tabatabaei SMH. Al-Mizan fi Tafsir al-Qur'an: Islamic Publications Office; 1995.
25. Alston WP. Philosophy of Language. Iranmanesh A, Jalili A, editors. Tehran: Sohrevardi; 2002.
26. Erfan M. Phenomenology of Sacred Space: An Approach to the Analysis of Contemporary Mosques. Tehran: Elm Publishing; 2020.
27. Dervisevic H. Ottoman Mosques in Bosnia and Herzegovina between Center and Periphery. The Mosque a Cross-Cultural Building 3 international Conference on Mosque Architecture. Kuwait: Sheikh Jaber Al-Ahmed Cultural Centre; 2022. p. 93-102.
28. Pirnia MK. Stylistics of Iranian Architecture. Memarian G, editor. Tehran: Soroush-e Danesh; 1996.
29. Redzic H. Studije o islamskoj arhitektonskoj bastini. Sarajevo: Veselin Maslesa; 1983.
30. Grabar A. L'Art du Moyen-Age en Europe Orientale. Paris: Albin Michel; 1968.
31. Hadjinicolaou N. Kunstzentren und periphere Kunst. kritische berichte. 1983;11(4):36-56.
32. Kultermann U. Constituting a Turkish Identity: the architecture of Behruz Cinici. The Journal of Architecture, RIBA. 2010;5(3):315-26.
33. Rabbat N. Zaha Hadid 1950-2016. Artforum. 2016.
34. Wittmann-Englert K. Neue Formen islamischer Architektur in Europa. Sehepunkte. 2010;10(2):15.2.
35. Aksamija A. Echo of Islam in the West: Reactions to the Wearable Mosque. ArteEast Online. 2009.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mahdi Shajie Gisoor; Ahmad Heidari, Reza Mirzaei (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
