بازخوانی هویت فضایی در معماری مسجد معاصر ایران: پیوند سنت و نوگرایی در فرم و معنا
کلمات کلیدی:
هویت فضایی, معماری مسجد, سنت و نوگرایی, ادراک قدسی, کالبد و معناچکیده
مساجد در سنت معماری اسلامی ایران، نه تنها یک سازه کالبدی بوده است ، بلکه همواره عرصهای قدسی و هویتسازبوده که در آن عناصر هندسی، نور، تزئینات و سازمان فضایی، تجربهای چندلایه از حضور و معنا را یاداور می شوند. این کیفیت فضاساز در مساجد تاریخی همچون مساجد جامع اصفهان، جامع یزد و گوهرشاد به وضوح ملموس و قابل شناسایی است، جایی که فرم و عملکرد، زیباییشناسی و معنا، در پیوندی منسجم قرار گرفته است . همچنین با نظمی خاص مخاطب را به مشارکت فعال در تجربه قدسی و جمعی هدایت می کند. در مقابل، معماری بسیاری از مساجد معاصر ایران با تغییرات و یا کاستیها در کالبد دچار نوعی فاصله از این سنت شده است. رویکردهای غالب در طراحیهای مساجد جدید، یا صرفاً به فرم و عملکرد توجه دارند و یا عناصر سنتی را کمرنگ،صوری و تزئینی بهکار میگیرند، پیامدی که نهتنها حس تعلق و آرامش روانی را تضعیف کرده، بلکه پیوند این فضاها با حافظه فرهنگی جامعه نیز فاصله پیدا کرده است. مقاله حاضر با رویکردی بین رشتهای و تطبیقی، به بازخوانی هویت فضایی مساجد معاصر ایران پرداخته و تلاش دارد الگویی مفهومی برای پیوند سنت و نوگرایی در طراحی مساجد معاصر و امروزی ارائه دهد. در این راستا، سه لایه بنیادین شامل هویت فضایی ـ کالبدی، ادراکی ـ روانی و فرهنگی ـ نشانهشناسانه بهطور یکپارچه تحلیل گردیده و با مقایسه نمونههای تاریخی و معاصر، ابعاد نظری و کاربردی آنها را استخراج کرده است. یافتهها بیانگر آن است که بازآفرینی هویت فضایی مساجد معاصر، زمانی میسر می شود که سنت و نوگرایی نه در تقابل، بلکه در تعامل سازنده با هم قرار گیرند و معماری مساجد بتواند بار دیگر جایگاه اصیل خود را بهعنوان فضایی قدسی، هویتمند ، فرهنگی و اجتماعی در بستر زندگی امروزی بازافریند.
دانلودها
مراجع
1. Ardalan N. Islamic Architecture: Meaning and Concept. Tehran: Markaz Publishing; 1999.
2. Bakhtiar L. Islamic Architecture and Modern Rereading. Tehran: Islamic Architecture Research Institute; 2018.
3. Khakzand M. Identity and Meaning in Contemporary Mosque Architecture. Tehran: University of Art Press; 2015.
4. Khakzand M. Iranian Islamic Architecture and Modernism. Tehran: Research Institute of Islamic Culture and Art; 2017.
5. Zomarshidi H. Rereading Identity in Contemporary Mosque Architecture. Tehran: University of Art Press; 2011.
6. Zomarshidi H. Islamic Architecture and Modernism. Tehran: Research Institute of Islamic Culture and Art; 2013.
7. Noghrehkar A. Theoretical Foundations of Islamic Architecture. Tehran: Iran University of Science and Technology Press; 2003.
8. Noghrehkar A. Islamic Architecture and Urbanism. Tehran: Islamic City Studies and Research Center; 2006.
9. Pirnia MK. Traditional Iranian Architecture. Tehran: University of Tehran Press; 1986.
10. Pirnia MK. Theoretical Foundations of Iranian Architecture. Tehran: Shahid Beheshti University; 1991.
11. Relph C. A Pattern Language: Towns, Buildings, Construction. New York: Oxford University Press; 1976.
12. Norberg-Schulz C. The Spirit of Place and Architecture. Kazemi H, editor. Tehran: Shahid Beheshti University Press; 1980.
13. Lynch K. The Image of the City: Massachusetts Press; 1960.
14. Eliade M. The Sacred and the Profane. Sherbaf, editor. Tehran: Ney Publishing; 1971.
15. Eco U, Jencks J. Semiotics in Architecture. Taheri F, editor: Markaz Publishing; 1978.
16. Bakhtiar L. Identity and Meaning in the Architecture of Contemporary Iranian Mosques. Tehran: University of Art Press; 2016.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Ahmad Pourmohseni (Author); Alireza Razeghi; Nasim Ashrafi (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.