طراحی مدل اکوتوریسم مبتنی بر جامعه در بخش گردشگری استان چهارمحال و بختیاری

لیلا  سلطانی; مهرداد صادقی; علی  رشیدپور; صادق  صادقی

نویسندگان

لیلا سلطانی گروه مدیریت، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0001-7839-436X
مهرداد صادقی گروه مدیریت، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. https://orcid.org/0000-0002-7712-1463
علی رشیدپور گروه مدیریت، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0006-3726-2639
صادق صادقی گروه ریاضی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-3770-0241

کلمات کلیدی:

گردشگری جامعه‌محور, توانمندسازی جوامع محلی, مشارکت محلی, حفاظت محیط‌زیست, منافع اقتصادی گردشگری

چکیده

دف این پژوهش، طراحی مدلی بومی برای اکوتوریسم مبتنی بر جامعه در استان چهارمحال و بختیاری با تمرکز بر سازوکارهای توانمندسازی جوامع محلی، مشارکت در تصمیم‌گیری، حفاظت محیط‌زیست و ماندگاری منافع اقتصادی گردشگری در مقصد بود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل هشت نفر از فعالان حوزه گردشگری و دو نفر از مدیران و کارشناسان حوزه‌های جهاد کشاورزی و میراث فرهنگی بودند که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته گردآوری شد و چارچوب مصاحبه مشتمل بر هفت پرسش اصلی بود. روایی محتوایی پرسش‌های مصاحبه با نظر دو نفر از استادان دانشگاه بررسی و تأیید شد. مصاحبه‌ها پس از اجرا پیاده‌سازی و داده‌ها طی فرایند نظام‌مند آشنایی با داده‌ها، کدگذاری اولیه، شکل‌دهی مضامین، بازبینی، تعریف و نام‌گذاری مضامین تحلیل شدند. در فرایند تحلیل، 29 مضمون پایه استخراج و در قالب 16 مضمون سازمان‌دهنده و چهار مضمون فراگیر طبقه‌بندی شد. تحلیل روابط مفهومی میان مضامین نشان داد که مدل اکوتوریسم مبتنی بر جامعه بر چهار سازه به‌هم‌پیوسته «توانمندسازی»، «مشارکت محلی»، «حفاظت از محیط‌زیست» و «منافع اقتصادی» استوار است. توانمندسازی از طریق توسعه مهارت‌های گردشگری، کارآفرینی، بازاریابی، کسب‌وکارهای محلی و تسهیل دسترسی به بازار، سرمایه و مجوزها، ظرفیت جامعه برای ورود مؤثر به زنجیره ارزش گردشگری را تقویت می‌کند. مشارکت محلی نیز با دربرگرفتن ابعاد اقتصادی، فرهنگی، حکمرانی و ظرفیت‌سازی، سازوکار اصلی انتقال جامعه از نقش دریافت‌کننده منفعل به نقش تصمیم‌گیر و مدیر مقصد است. همچنین، حفاظت محیط‌زیست زمانی پایدار می‌شود که مدیریت آثار گردشگری، حمایت قانونی و مشارکت مستقیم جامعه با بازتوزیع منافع حاصل از گردشگری پیوند یابد. در نهایت، پیوند گردشگری با اقتصاد محلی و جلوگیری از نشت درآمد، شرط ماندگاری منافع اقتصادی در مقصد شناسایی شد. توسعه پایدار اکوتوریسم در چهارمحال و بختیاری مستلزم استقرار یک نظام یکپارچه است که در آن توانمندسازی، مشارکت، حفاظت محیط‌زیست و توزیع منافع اقتصادی به‌صورت متقابل یکدیگر را تقویت کنند؛ بنابراین، سیاست‌های گردشگری باید جامعه محلی را هم‌زمان به‌عنوان ذی‌نفع، تصمیم‌گیر، بهره‌بردار و حافظ منابع مقصد به رسمیت بشناسند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Hussain I. An Overview of Ecotourism. International Journal of Novel Research and Development. 2022;7(3):471-81.

2. Baloch MA, Wang B, Iqbal K. The Nexus between Tourism, Renewable Energy, and CO2 Emissions in Pakistan. Environmental Science and Pollution Research. 2019.

3. Suhartanto D, Amalia FA, Novianti S, Awaludin I. Breaking Barriers through Cultural Sensitivity and Community Engagement in Ecotourism. Tourism Planning & Development. 2021:1-17.

4. Khuon K, Lonn P, Nhong S. Challenges and Potentials of Community Based Ecotourism in Livelihood Improvement: A Case Study of Preah Nimith CBET, Cambodia. 2021.

5. Ceballos-Lascuráin H. Tourism, Ecotourism, and Protected Areas: The State of Nature-Based Tourism around the World and Guidelines for Its Development: IUCN; 1996.

6. Weaver DB. Sustainable Tourism: Theory and Practice: Elsevier Butterworth-Heinemann; 2006.

7. Rahmani H, Sadeghi A, Nouri A. Barriers to Community-Based Ecotourism in Rural Iran: A Case Study of Chaharmahal and Bakhtiari Province. Iranian Journal of Tourism Research. 2020;15(2):55-70.

8. Javadi M, Lashkarizadeh M. The Role of Local Community in Ecotourism Development in Iran. Tourism Management Studies. 2018;13(4):77-89.

9. Mohammadi Dehcheshmeh M, Zangiabadi A. Feasibility Study of Ecotourism Capabilities in Chaharmahal and Bakhtiari Province Using the SWOT Method. Environmental Studies Quarterly. 2008;34(47):1-10.

10. Hosseini SM, Ghaffari GR, Rezaei M. Community Participation in Sustainable Tourism Development in Iran: Challenges and Opportunities. Journal of Sustainable Tourism Studies. 2021;9(3):45-62.

11. Ceballos-Lascuráin H. The Future of Ecotourism. 1987.

12. Giampiccoli A, Mtapuri O. Community-Based Tourism and Pro-Poor Tourism: Discourse, Divergences and Implications for Development. Tourism Planning & Development. 2017;14(2):211-28.

13. Scheyvens R. Ecotourism and the Empowerment of Local Communities. Tourism Management. 1999;20(2):245-9.

14. Honey M. Ecotourism and Sustainable Development: Who Owns Paradise?: Island Press; 2008.

15. Irmawati I, Hasnawati H. Community-Based Ecotourism Strategy for Local Economic Empowerment: A Case Study of Bone Region, Indonesia. Journal of Environmental and Heritage Studies. 2024;7(2):45-62.

16. Ramos-García JP, Ibarra-Michel M, Velarde-Valdez M. Community-Based Ecotourism Management: A Case Study of a Tourism Cooperative in Mazatlán, Mexico. Current Issues in Tourism. 2018;21(10):1163-78.

17. Pawar B, Chakraborty A. Exploring Sustainability: A Study on the Prospects and Capacity Building of Community-Based Ecotourism (CBET) in the Indian Tourism Sector. Emerald Publishing; 2025.

18. Cheruiyot S, Kiarie L. Community-Based Ecotourism and Its Impacts on Sustainable Rural Livelihoods: An Empirical Study in Kenya. Journal of Ecotourism. 2020;19(3):245-62.

19. Sharma R, Savita. Green Technologies: Kingpin for Sustainable Development. Emerald Publishing; 2025.

20. Braun V, Clarke V. Using Thematic Analysis in Psychology. Qualitative Research in Psychology. 2006;3(2):77-101.

21. Kiger ME, Varpio L. Thematic Analysis of Qualitative Data: AMEE Guide No. 131. Medical Teacher. 2020;42(8):846-54.

22. Nowell LS, Norris JM, White DE, Moules NJ. Thematic Analysis: Striving to Meet the Trustworthiness Criteria. International Journal of Qualitative Methods. 2017;16:1-13.

23. Saunders CH, Sierpe A, von Plessen C, Kennedy AM, Leviton LC, Bernstein SL. Practical Thematic Analysis: A Guide for Multidisciplinary Health Services Research Teams Engaging in Qualitative Analysis. BMJ. 2023;381:e074256.

24. Byrne D. A Worked Example of Braun and Clarke’s Approach to Reflexive Thematic Analysis. Quality & Quantity. 2022;56(3):1391-412.

25. Subedi N, Panta M. The Role of Community-Based Ecotourism in Rural Sustainable Development: A Case Study in Nepal. Tourism Management Perspectives. 2021;38:100812.