تبیین الگوی کارکردگرایی ارتباط‌محور برای تحقق مشارکت در بازآفرینی شهری (محله‌های جوادیه و کوی امام هادی بجنورد)

مهسا  ضمیری; بهناز امین‌زاده

نویسندگان

مهسا ضمیری دانش‌آموخته دکتری، گروه شهرسازی، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-2658-7466
بهناز امین‌زاده استاد، گروه شهرسازی، دانشکده شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران https://orcid.org/0000-0002-0634-6585

کلمات کلیدی:

بازآفرینی شهری, مشارکت شهروندی, برنامه‌ریزی ارتباطی, کارکردگرایی ارتباط‌محور, حکمرانی مشارکتی, بجنورد

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مشارکت در بازآفرینی شهری و ارائه الگویی بومی مبتنی بر تلفیق کارکردگرایی و برنامه‌ریزی ارتباطی برای تحقق مشارکت مؤثر در محله‌های جوادیه و کوی امام هادی شهر بجنورد انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و راهبرد اکتشافی-قیاسی، مبتنی بر مبانی ساخت‌گرایی اجتماعی و تفسیرگرایی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل مدیران و کارشناسان نهادهای دولتی و مدیریت شهری، پژوهشگران دانشگاهی، فعالان بخش خصوصی، سرمایه‌گذاران، تسهیل‌گران و نمایندگان جامعه محلی بودند. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و گلوله‌برفی انجام گرفت و مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت که در نهایت 21 مصاحبه نیمه‌ساختاریافته انجام شد. داده‌ها همچنین از طریق تحلیل اسناد مرتبط با بازآفرینی شهری بجنورد و قوانین و مقررات بالادستی گردآوری شدند. داده‌های کیفی با استفاده از تحلیل تماتیک، کدگذاری باز، محوری و گزینشی و با کمک نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند. برای افزایش قابلیت اعتماد یافته‌ها از تثلیث داده‌ها، بازبینی مشارکت‌کنندگان، بازبینی همکاران و ارائه توصیف غنی از زمینه پژوهش استفاده شد. تحلیل داده‌ها نشان داد میان گفتمان مشارکت‌محور اسناد رسمی و رویه عملی بازآفرینی شهری شکاف اساسی وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که الگوی غالب، ماهیتی کارکردگرایانه، فنی-مدیریتی و از بالا به پایین دارد و مشارکت غالباً به ابزارهای صوری محدود می‌شود. تحلیل مصاحبه‌ها نشان داد مشارکت مطلوب باید فرآیندی چندمرحله‌ای، دوسویه و مبتنی بر حضور فعال شهروندان در برنامه‌ریزی، اجرا و پایش باشد. فقدان بسترهای نهادی پایدار، تمرکزگرایی مدیریتی، ضعف اعتماد اجتماعی و ناکارآمدی سازوکارهای واسط، موانع اصلی مشارکت واقعی شناسایی شدند. همچنین، مقیاس محلی مناسب‌ترین سطح تحقق مشارکت شناخته شد و تلفیق کارکردگرایی و برنامه‌ریزی ارتباطی، نسبت به کاربرد منفرد هر یک، چارچوب مناسب‌تری برای شرایط مورد مطالعه ارائه کرد. الگوی «کارکردگرایی ارتباط‌محور» با سه رکن بازمهندسی نهادی، توانمندسازی ذی‌نفعان و طراحی نظام انگیزشی می‌تواند زمینه گذار از مشارکت نمادین به مشارکت پایدار و تأثیرگذار را فراهم سازد. این الگو با تقویت اعتماد، سرمایه اجتماعی، نهادهای محلی و فرآیندهای گفت‌وگومحور، ظرفیت بهبود حکمرانی مشارکتی در بازآفرینی شهری را دارد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

1. Roberts P, Sykes H. Urban Regeneration: A Handbook. London: Sage Publications; 2008.

2. Arnstein SR. A Ladder of Citizen Participation. Journal of the American Institute of Planners. 1969;35(4):216-24.

3. McDonald S, Malys N, Maliene V. Urban Regeneration for Sustainable Communities: A Case Study. Technological and Economic Development of Economy. 2009;15(1):49-59.

4. Battisti A, Barnocchi A, Iorio S. Urban Regeneration Process: The Case of a Residential Complex in a Suburb of Rome, Italy. Sustainability. 2019;11:6122.

5. Jin E, Lee W, Kim D. Does Resident Participation in an Urban Regeneration Project Improve Neighborhood Satisfaction? A Case Study of 'Amichojang' in Busan, South Korea. Sustainability. 2018;10:3755.

6. Aminzadeh B, Rezabeigi Sani R. Evaluating the Role of Participation in Urban Landscape Plans to Propose an Appropriate Process for Regeneration of Distressed Urban Fabrics. Fine Arts Journal: Architecture and Urban Planning. 2012;17(3):29-39.

7. Ahmadifard N, Movahed A, Tavalaei S, Soleimani M, Rahimi M. Evaluation of the Results of Public Participation in the Urban Regeneration of Tehran District 12: The Case of Cyrus Neighborhood. New Perspectives in Human Geography. 2015;8(1):81-94.

8. Barati N, Heydari F, Sattarzadeh Fathi M. Toward a Democratic Process in Urban Planning and Design: Assessing the Status of Citizen Involvement in Urban Plans and Projects in Iran. Bagh-e Nazar. 2019;16(76):5-20.

9. Forester J. Planning in the Face of Power. Journal of the American Planning Association. 1989.

10. Healey P. The Communicative Turn in Planning Theory and Its Implication for Spatial Strategy Formation. Environment and Planning B: Planning and Design. 1996;23:217-34.

11. Alavitabar A. Examining the Pattern of Citizen Participation in Urban Administration. Tehran: Municipalities Organization of Iran, Urban Planning Office of the Ministry of Interior; 2003.

12. Michels A. Innovations in Democratic Governance: How Does Citizen Participation Contribute to a Better Democracy? International Review of Administrative Sciences. 2011;77(2):275-93.

13. Othengrafen F, Reimer M. Embeddedness of Planning in Cultural Contexts: Theoretical Foundations for the Analysis of Dynamic Planning Cultures. Environment and Planning A. 2013;45:269-1284.

14. Abdidaneshpour Z. An Introduction to Planning Theories with Special Emphasis on Urban Planning. Tehran: Shahid Beheshti University Press; 2018.

15. Rafieian M, Maroufi S. The Role and Application of the Communicative Planning Approach in Contemporary Urban Planning Theories. Armanshahr Quarterly. 2011;4(7):113-20.

16. Innes JE. Information in Communicative Planning. Journal of the American Planning Association. 1998;64(1):52-63.

17. Booher DE. Consensus Building as Role Playing and Bricolage: Toward a Theory of Collaborative Planning. Journal of the American Planning Association. 1999;65(1):9-26.

18. Sharifzadegan MH, Shafiei A. Communicative Planning as a Proposed Approach for Urban Planning at the Neighborhood Scale: The Case of Farahzad Neighborhood in Tehran. Social Welfare Quarterly. 2014(56):281-313.

19. Alexander E. Public Participation in Planning—A Multidimensional Model. Planning Theory & Practice. 2008;9(1):57-90.

20. Laurian L, Shaw MM. Evaluation of Public Participation: The Practices of Certified Planners. Journal of Planning Education and Research. 2009;28:293-309.

21. Savini F. The Endowment of Community Participation: Institutional Settings in Two Urban Regeneration Projects. Urban and Regional Research. 2011;35(5):949-68.

22. Bailey N. Understanding Community Empowerment in Urban Regeneration and Planning in England: Putting Policy and Practice in Context. Planning Practice & Research. 2010;25(3):317-32.

23. Engberg LA, Larsen JN. Context-Orientated Meta-Governance in Danish Urban Regeneration. Planning Theory & Practice. 2010;11(4):549-71.

24. Maginn PJ. Towards More Effective Community Participation in Urban Regeneration: The Potential of Collaborative Planning and Applied Ethnography. Qualitative Research. 2007.

25. Doering H. Competing Visions of Community: Empowerment and Abandonment in the Governance of Coalfield Regeneration. International Journal of Urban and Regional Research. 2014;38(3):1003-18.

26. Calthorpe P, Fulton W. The Regional City: Island Press; 2001.