نقش مؤلفههای طراحی معماری و کالبدی فضاهای شهری در ارتقای امنیت ادراکی کاربران
کلمات کلیدی:
امنیت ادراکی, طراحی کالبدی, فضای شهری, نورپردازی, نفوذپذیری بصری, CPTEDچکیده
هدف این پژوهش تعیین نقش و سهم مؤلفههای طراحی معماری و کالبدی فضاهای شهری شامل نورپردازی، محصوریت، نفوذپذیری بصری، تنوع کاربری، کیفیت مبلمان شهری، پوشش گیاهی، خوانایی و حس تعلقپذیری در ارتقای امنیت ادراکی کاربران فضاهای شهری شهر تبریز بود. این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی و همبستگی با رویکرد کمی بود که در سه فضای شهری متفاوت شهر تبریز شامل خیابان تاریخی، خیابان مدرن و پیادهراه بازطراحیشده بر اساس اصول CPTED انجام شد. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 384 نفر برآورد شد و در نهایت 403 پرسشنامه معتبر مورد تحلیل قرار گرفت. ابزار گردآوری دادهها پرسشنامه محققساخته شامل 24 گویه برای سنجش هشت مؤلفه طراحی کالبدی و 8 گویه برای سنجش امنیت ادراکی در مقیاس پنجدرجهای لیکرت بود. پایایی ابزار با ضریب آلفای کرونباخ برای مؤلفههای کالبدی 0.85 و برای امنیت ادراکی 0.82 تأیید شد. دادهها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه و تحلیل واریانس دوطرفه در نرمافزار SPSS نسخه 26 تحلیل شدند. نتایج نشان داد که میانگین امنیت ادراکی در پیادهراه بازطراحیشده با میانگین 4.5 بهطور معناداری بیشتر از خیابان مدرن با میانگین 3.8 و خیابان تاریخی با میانگین 2.5 بود. نورپردازی با ضریب همبستگی 0.72، نفوذپذیری بصری با ضریب 0.68 و کیفیت مبلمان شهری با ضریب 0.65 بیشترین همبستگی مثبت را با امنیت ادراکی داشتند، در حالی که محصوریت با ضریب 0.08 رابطه معناداری نشان نداد. نتایج رگرسیون چندگانه نشان داد که مؤلفههای طراحی کالبدی در مجموع 67 درصد از واریانس امنیت ادراکی را تبیین میکنند و نورپردازی با ضریب بتای 0.41 قویترین پیشبینیکننده امنیت ادراکی است. همچنین تحلیل واریانس دوطرفه وجود اثر متقابل معنادار بین نوع فضای شهری و زمان استفاده را تأیید کرد، بهگونهای که کاهش امنیت ادراکی در شب در فضاهای دارای طراحی ضعیف شدیدتر بود. یافتههای پژوهش نشان داد که نورپردازی، نفوذپذیری بصری و کیفیت مبلمان شهری مهمترین و مؤثرترین مؤلفههای طراحی کالبدی در ارتقای امنیت ادراکی کاربران فضاهای شهری هستند و طراحی مناسب محیطی میتواند افت امنیت ادراکی در ساعات شب را به حداقل برساند. همچنین نتایج حاکی از آن بود که افزایش محصوریت بهتنهایی تأثیری بر ارتقای احساس امنیت ندارد و حتی در برخی شرایط ممکن است موجب کاهش امنیت ادراکی شود. بنابراین، اولویت برنامههای بهسازی شهری باید بر ارتقای کیفیت نورپردازی، افزایش شفافیت و بهبود کیفیت عناصر کالبدی فضاهای عمومی متمرکز شود.
دانلودها
مراجع
1. Qi J, Mazumdar S, Vasconcelos AC. Understanding the Relationship between Urban Public Space and Social Cohesion: A Systematic Review. International Journal of Community Well-Being. 2024;7(2):155-212.
2. Sipahi EB. Evaluating Fear of Crime in the City from Ecological Perspective: A Study on Female University Students in Turkey. ICONARP International Journal of Architecture and Planning. 2022;10(1):115-35.
3. Yang L, Zhu Y, Chatzimichailidou M, Liu X. Assessing Human Emotional Responses to the Design of Public Spaces around Subway Stations: A Human Factors Research. Urban Design International. 2023;28(4):285-303.
4. Zeng E, Dong Y, Yan L, Lin A. Perceived Safety in the Neighborhood: Exploring the Role of Built Environment, Social Factors, Physical Activity and Multiple Pathways of Influence. Buildings. 2023;13(1):2.
5. Wang D, Xu PY, An BW, Guo QP. Urban Green Infrastructure: Bridging Biodiversity Conservation and Sustainable Urban Development through Adaptive Management Approach. Frontiers in Ecology and Evolution. 2024;12:1440477.
6. Halecki W, Stachura T, Fudała W, Stec A, Kuboń S. Assessment and Planning of Green Spaces in Urban Parks: A Review. Sustainable Cities and Society. 2023;88:104280.
7. Cozens P, Hillier D. Revisiting Jane Jacobs's Eyes on the Street for the Twenty-First Century: Evidence from Environmental Criminology. The Urban Wisdom of Jane Jacobs. 102012.
8. Reynald DM, Elffers H. The Future of Newman's Defensible Space Theory: Linking Defensible Space and the Routine Activities of Place. European Journal of Criminology. 2009;6(1):25-46.
9. Crowe T, Fennelly LJ. Crime Prevention through Environmental Design: Elsevier; 2013.
10. Sadeghi AR, Ebadi M, Shams F, Jangjoo S. Human-Built Environment Interactions: The Relationship between Subjective Well-Being and Perceived Neighborhood Environment Characteristics. Scientific Reports. 2022;12(1):21844.
11. Alnaim AA, Dano UL, AlQahtany A. Factors Influencing Social Interaction among Neighborhood Residents in Public Open Spaces: A Review. Future Cities and Environment. 2025;11.
12. Orlandi S, Longo D, Turillazzi B. Integrating Security-by-Design into Sustainable Urban Planning for Safer, More Accessible, and Livable Public Spaces. Sustainability. 2025;17(16):7186.
13. Li Y, Yabuki N, Fukuda T. Exploring the Association between Street Built Environment and Street Vitality Using Deep Learning Methods. Sustainable Cities and Society. 2022;79:103656.
14. Terzis LD, Saltzman LY, Lowman JH, Logan DA, Hansel TC. Attitudes and Perceptions towards Public Health Safety Measures during a Global Health Crisis: Social and Personal Consequences. PLOS ONE. 2023;18(11):e0289357.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Negar Soleymani Saransari (Author); Mirbahador Yazdani
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
