تجلی نور روز در فضاهای آموزشی: چارچوبی بیبلیومتریک به سوی آسایش بصری و معماری پایدار

چکیده

رشد فزاینده‌ی پژوهش‌ها پیرامون نور روز و آسایش بصری در فضاهای آموزشی طی دو دهه‌ی اخیر، نیاز به تحلیل نظام‌مند و کتاب‌سنجی این حوزه را ضروری ساخته است. این مطالعه به منظور واکاوی ساختار دانش، تغییرات و جهت‌گیری‌های پژوهشی در زمینه‌ی نور روز و آسایش بصری در فضاهای آموزشی، یک تحلیل بیبلیومتریک ارائه می‌دهد. استخراج داده‌ها از پایگاه اسکاپوس صورت گرفته و پس از اعمال معیارهای غربالگری بر اساس دستورالعمل پریسما، 152 مقاله‌ی پژوهشی و مروری منتشر شده از بازه‌ی زمانی 2000 تا 2025 میلادی انتخاب و مورد بررسی قرار گرفته‌اند. تحلیل داده‌ها به وسیله‌ی نرم افزار VOSviewer و در سطوح تحلیل توزیع زمانی انتشارات، تحلیل هم‌نویسندگی و هم‌تالیفی، تحلیل هم‌رخدادی ‌واژگان و تحلیل استناد انجام شده است. نتایج حاکی از رشد قابل توجه تولیدات علمی از سال 2017 به بعد و تشکیل خوشه‌های موضوعی پیرامون بهینه‌سازی انرژی، طراحی پارامتریک، شاخص‌های پویای نور روز، مهار خیرگی و اثر نور روز بر ادراک بصری و راندمان یادگیری است. همچنین، مشارکت پررنگ کشورهای آسیایی به ویژه چین و ایران در تولید اسناد و ارجاعات در این حوزه مشهود است. در نهایت یافته‌های پژوهش چارچوبی برای هدایت تحقیقات آینده و کمک به تصمیمات آگاهانه در طراحی پایدار فضاهای آموزشی با شناسایی روندهای جدید و گپ‌های پژوهشی حوزه فراهم می‌آورد.