خوانش هرمنوتیكی معنا در معماری مساجد دوره قاجار (نمونه پژوهش: مسجد نصیرالملك شیراز)
DOI:
https://doi.org/10.61838/jmaaeu.167کلمات کلیدی:
معنا؛ هرمنوتیک؛ پدیدارشناسی؛ نشانهشناسی؛ زیباییشناسی؛ معماری قاجار؛ مسجد نصیرالملک؛ نور و رنگچکیده
این مقاله در پی تفسیر و خوانش هرمنوتیکی معنا در مساجد دوره قاجار با تاکید بر مسجد نصیرالملک به اهمیت این موضوع میپردازد که تفسیر و تولید معنا با توجه به تغییر و تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی از یک طرف و تلفیق مدرنیته با معماری سنتی در این دوره، توانسته پاسخی برای تداوم هویتی و فرهنگی این اثر باشد، در ادامه به این سوال اصلی پاسخ داده شود که چگونه لایههای معنایی در کالبد معماری مسجد، با تغییرات زمانه بهطور مستمر در تعامل با مخاطب و محیطهای مختلف تاریخی و اجتماعی بازتولید و موجب ماندگاری و تداوم معنای فضایی آن میشود؟ هدف تحقیق این است که با استفاده از رویکرد هرمنوتیکی، نحوه بازتولید معنای فضایی در مسجد نصیرالملک مورد بررسی قرار گیرد و اینکه چگونه عناصر مختلف معماری، از جمله نور و رنگ، هندسه و تزئینات، بهطور مؤثری در فرآیند تفسیر و درک معنای فضا تأثیر میگذارند. پژوهش با رویکرد کیفی و تفسیری و بهرهگیری از چارچوب نظری تلفیقی شامل پدیدارشناسی، نشانهشناسی، زیباییشناسی و هرمنوتیک، معماری مسجد را بهمثابه “متن فضایی” تحلیل میکند. یافتهها نشان میدهند که در مسجد نصیرالملک، نور و رنگ بهعنوان عناصر اصلی تجربه ادراکی، موتور فعالسازی فرآیند فهماند. زمانمندی نور، چندلایگی نشانهها و نظم زیباییشناختی فضا سبب میشود تجربه فضایی به رویدادی تکرارشونده اما هر بار تازه تبدیل گردد و مخاطب در هر مواجهه به بازخوانی و صورتبندی معنایی جدیدی برسد. این مقاله نتیجه میگیرد که تداوم معنا نه به معنای ثبات یک معنای واحد، بلکه به معنای استمرار امکان تفسیر و بازتولید معنا در مواجهههای مکرر است.
دانلودها
مراجع
1. Gadamer H-G. The Scope of Philosophical Hermeneutics. Tehran: Pegah Roozegar No; 2021.
2. Gadamer H-G. Gadamer and the Problem of Hermeneutics. Tehran: Elm Publications; 2022.
3. Ricoeur P. Hermeneutics: Restoration of Meaning or Reduction of Illusion. Arghanoon. 1994.
4. Ricoeur P. Metaphor and the Central Problem of Hermeneutics. Tehran: Hekmat va Marefat; 2006.
5. Tahbaz M, editor Factors of Fundamental Differences between Islamic Architecture and Contemporary Iranian Architecture. Third Congress on the History of Architecture and Urban Planning of Iran; 2006; Kerman, Iran.
6. Kiani MY. History of Iranian Architectural Art in the Islamic Period. Tehran: SAMT Publications; 2023.
7. Nasr SH. Knowledge and the Sacred. Tehran: Farzan Rooz; 2009.
8. Nasr SH. In Search of the Sacred. Tehran: Ney Publishing; 2006.
9. Burckhardt T. Islamic Art: Language and Meaning. Tehran: Soroush; 2014.
10. Vitruvius, Fayyaz R. The Ten Books on Architecture. Tehran: University of Art Press; 2012.
11. Norberg-Schulz C. The Concept of Dwelling: Toward a Figurative Architecture. Tehran: Agah Publications; 2005.
12. Norberg-Schulz C. Architecture: Presence, Language, and Place. Tehran: Niloufar Publications; 2008.
13. Norberg-Schulz C. Genius Loci: Towards a Phenomenology of Architecture. Tehran: Rokhdad-e No; 2013.
14. Ghazali AHM. Mishkat al‑Anwar (The Niche of Lights). Tehran: Mola Publications; 2020.
15. Plotinus. The Essential Plotinus. Tucson: University of Arizona Press; 1964.
16. Pirnia MK, Memarian G. Stylistics of Iranian Architecture. Tehran: Soroush Danesh; 2008.
17. Jaspers K. Plotinus. Tehran: Lotfi Publications; 1984.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 پیام پارساکیا (نویسنده); حمیدرضا پارسی

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.