ارائه و اعتبارسنجی مدل ارتباط کیفیت محیطی و رفتارهای جمعی در فضاهای عمومی شهری: مطالعه موردی منطقه 5 شهر تهران
کلمات کلیدی:
کیفیت محیطی, رفتارهای جمعی, فضاهای عمومی شهری, سرزندگی شهری, تعاملات اجتماعی, حس تعلق مکانی, منطقه 5 تهرانچکیده
هدف این پژوهش ارائه و اعتبارسنجی یک مدل جامع برای تبیین ارتباط میان ابعاد کیفیت محیطی و الگوهای رفتار جمعی در فضاهای عمومی شهری منطقه 5 شهر تهران بود. این پژوهش با رویکرد آمیخته (کیفی–کمّی) انجام شد. در بخش کیفی، دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با خبرگان حوزه طراحی شهری، برنامهریزی شهری و کاربران آگاه فضاهای عمومی گردآوری و با روش تحلیل مضمون تحلیل شدند. در نتیجه، 15 مضمون اصلی، 35 مضمون سازماندهنده و مجموعهای از مضامین اولیه استخراج شد. در بخش کمّی، بر اساس یافتههای کیفی پرسشنامه پژوهش تدوین و در میان 442 نفر از ساکنان و استفادهکنندگان فضاهای عمومی منطقه 5 تهران توزیع شد. برای تحلیل دادهها از تحلیل عاملی تأییدی و مدلیابی معادلات ساختاری استفاده شد و شاخصهای پایایی، روایی همگرا، روایی واگرا و برازش مدل مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج تحلیل عاملی تأییدی نشان داد که تمامی ابعاد شناساییشده از بارهای عاملی مناسب و معنادار برخوردار بودند و همه مقادیر t بزرگتر از 1.96 به دست آمد. مقادیر آلفای کرونباخ بین 0.845 تا 0.877، پایایی ترکیبی بیش از 0.88 و میانگین واریانس استخراجشده بیش از 0.66 بود که پایایی و روایی مناسب سازهها را تأیید کرد. ضرایب تعیین نشان داد که حس تعلق مکانی (0.656)، آسایش محیطی (0.640) و زیباییشناسی (0.640) از بالاترین قدرت تبیین برخوردار بودند. همچنین شاخص GOF مدل نهایی برابر با 0.642 محاسبه شد که بیانگر برازش بسیار قوی مدل ساختاری پژوهش است. یافتهها نشان دادند که کیفیت محیطی از طریق ابعادی همچون دسترسیپذیری، امنیت ادراکشده، انعطافپذیری فضا، تنوع فعالیتها، آسایش محیطی، خوانایی، زیباییشناسی و حیات اجتماعی نقش تعیینکنندهای در شکلگیری رفتارهای جمعی، تعاملات اجتماعی، سرزندگی شهری و حس تعلق مکانی دارد. بنابراین ارتقای کیفیت محیطی فضاهای عمومی میتواند به تقویت پایداری اجتماعی، مشارکت شهروندی و افزایش کیفیت زندگی شهری منجر شود.
دانلودها
مراجع
1. Carmona M. Public Places Urban Spaces: The Dimensions of Urban Design. 4th ed. London: Routledge; 2021.
2. Gehl J. Public Space and Collective Life. Soheilipour MS, Ghaffari A, editors. Tehran: Shahid Beheshti University Press; 2002.
3. Berman A. The Social Life of Urban Spaces: Contemporary Approaches to Public Realm Design. New York: Routledge; 2020.
4. Cooper Marcus C, Francis C. People Places: Design Guidelines for Urban Open Space. Updated edition ed. New York: Wiley; 2017.
5. Kardaki M. Behavior Settings in Urban Spaces: A Contemporary Environmental Psychology Approach. London: Routledge; 2021.
6. Razavinia M. Modeling the Factors Affecting the Formation of Behavior Settings in Urban Parks. Iranian City Studies Quarterly. 2018;9(1):77-96.
7. Lee K. Walkable Cities: Urban Design for Health, Equity and Sustainability. New York: Bloomsbury; 2021.
8. Zhang Q. Human Behavior in Urban Spaces: Activity Patterns and Spatial Design. Singapore: Springer; 2019.
9. Nash-Anderson K. Environmental Cues and Social Behavior in Public Spaces. London: Routledge; 2023.
10. Kent J, Thompson S. Planning Australia: An Overview of Urban and Regional Planning. 4th ed. Cambridge: Cambridge University Press; 2020.
11. Taylor E. Urban Social Sustainability: Theory, Policy and Practice. London: Palgrave Macmillan; 2022.
12. Kaplan R, Kaplan S, Ryan R. With People in Mind: Design and Management of Everyday Nature. Washington, DC: Island Press; 2015.
13. Marcus E. People Places: Design Guidelines for Urban Open Space. 3rd ed. New York: Wiley; 2018.
14. Karami MR. Investigating the Relationship between Environmental Legibility and Collective Behaviors in Urban Open Spaces. Journal of Architecture and Environment. 2018;15(2):11-30.
15. Perez-Gomez A. Attunement: Architectural Meaning after the Crisis of Modern Science. Cambridge, MA: MIT Press; 2019.
16. Saeedi Rezvani N. Quality of Urban Spaces and Its Behavioral Consequences: A Human-Centered Approach. Journal of Urban Planning Engineering. 2015;6(4):55-76.
17. Kalantari B. Investigating Collective Space and the Creative City. Manzar Quarterly. 2012;4(19).
18. Mosallinejad F, Mohseni R. Comparative Analysis of Behavioral Signs in Urban Pedestrian Streets with Emphasis on Social Interactions. Environment and Identity Quarterly. 2022;22(1):91-115.
19. Esfandiari A. Analysis of the Role of Environmental Quality in Promoting Social Behaviors in Urban Public Spaces. Journal of Architectural and Urban Planning Research. 2020;12(3):45-62.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Maryam Gholamian (Author); Farah Habib; Hamid Majedi, Hossein Zabihi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
