مطالعه شبکه معابر فضاهای پیاده‌محور با رویکرد ارتقای حس امنیت در شهر تبریز

حسین نوشی صوفیانی; رسول درس خوان; میر سعید موسوی

نویسندگان

حسین نوشی صوفیانی دانشجوی دکتری، طراحی شهری،واحد بین الملل ارس، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0006-8723-7319
رسول درس خوان گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران https://orcid.org/0000-0003-4975-7648
میر سعید موسوی گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. نویسنده https://orcid.org/0000-0001-8142-665X

کلمات کلیدی:

شبکه معابر, فضاهای پیاده محور, حس امنیت, امنیت ادراک‌شده, شهر تبریز

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تحلیل تأثیر مؤلفه‌های کالبدی–فضایی، عملکردی، اجتماعی–تعاملی و ادراکی–عاطفی شبکه معابر پیاده‌محور بر امنیت ادراک‌شده کاربران در پیاده‌راه‌های منتخب شهر تبریز انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی با رویکرد کمی بود. جامعه پژوهش را کاربران پیاده‌راه‌های تربیت، داش‌مغازه‌لار، ارگ تبریز و سنگ‌فرش ولیعصر تشکیل دادند. با استفاده از فرمول کوکران و نمونه‌گیری احتمالی طبقه‌ای، داده‌های 384 نفر تحلیل شد. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه‌های محقق‌ساخته امنیت ادراک‌شده، خوانایی و کیفیت مسیر، و سرزندگی و حضور اجتماعی بود. پایایی ابزارها با آلفای کرونباخ و روایی سازه با تحلیل عاملی تأییدی بررسی شد. داده‌ها با همبستگی پیرسون، رگرسیون چندمتغیره و مدل‌یابی معادلات ساختاری در نرم‌افزارهای SPSS و AMOS تحلیل شدند. شاخص‌های برازش، کفایت مدل اندازه‌گیری و ساختاری را تأیید کردند. عوامل ادراکی–عاطفی بیشترین اثر مستقیم را بر امنیت ادراک‌شده داشتند (β=0.298, p<0.001). پس از آن، عوامل کالبدی–فضایی (β=0.214, p<0.001)، عوامل اجتماعی–تعاملی (β=0.189, p<0.001) و عوامل عملکردی (β=0.128, p=0.003) اثر معناداری نشان دادند. حضور اجتماعی (β=0.183)، خوانایی ادراک‌شده (β=0.157) و سرزندگی فضا (β=0.134) نیز امنیت ادراک‌شده را به‌طور معناداری پیش‌بینی کردند. اثر کل عوامل اجتماعی–تعاملی و کالبدی–فضایی به‌ترتیب 0.325 و 0.322 بود. متغیرهای مستقل و میانجی در مجموع 71.2 درصد از واریانس امنیت ادراک‌شده را تبیین کردند. ارتقای امنیت در شبکه معابر پیاده‌محور تبریز مستلزم رویکردی یکپارچه است که هم‌زمان کیفیت کالبدی، خوانایی، سرزندگی، حضور اجتماعی و ادراکات عاطفی کاربران را تقویت کند؛ همچنین، نیازهای زنان و سالمندان باید در طراحی و سامان‌دهی این فضاها در اولویت قرار گیرد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

بیوگرافی نویسنده

حسین نوشی صوفیانی، دانشجوی دکتری، طراحی شهری،واحد بین الملل ارس، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

دانشجو دکتری تخصصی طراحی شهری

مراجع

1. Gehl J. Cities for People. Washington, DC: Island Press; 2013.

2. Kweon BS, Rosenblatt-Naderi J, Ellis CD, Shin WH, Danies BH. The effects of pedestrian environments on walking behaviors and perception of pedestrian safety. Sustainability. 2021;13(16):8728.

3. Jabbari M, Fonseca F, Smith G, Conticelli E, Tondelli S, Ribeiro P. The pedestrian network concept: A systematic literature review. Journal of Urban Mobility. 2023;3:100051.

4. Yao S, Wang N, Wu J. How does the built environment affect pedestrian perception of road safety on sidewalks? Evidence from eye-tracking experiments. Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour. 2025;110:57-73.

5. Van Nes A, Yamu C. Introduction to Space Syntax in Urban Studies. Cham: Springer Nature; 2021.

6. Webster M. Definitions. Data Protection in the Financial Services Industry. Cham: Springer International Publishing; 2017. p. 17-30.

7. Ceccato V, Nalla M. Crime and Fear in Public Places: Towards Safe, Inclusive and Sustainable Cities. Abingdon: Routledge; 2020.

8. Qin J, Feng Y, Sheng Y, Huang Y, Zhang F, Zhang K. Evaluation of pedestrian-perceived comfort on urban streets using multi-source data: A case study in Nanjing, China. ISPRS International Journal of Geo-Information. 2025;14(2):63.

9. Gallardo-Amores FJ, Del-Real C, Díaz-Fernández AM. Assessing urban security and safety smartness: A systematic review of key performance indicators. IET Smart Cities. 2025;7(1):e70000.

10. Te Braak P, van Tienoven TP. Navigating the city: A systematic literature review on women’s perceived safety in urban public space. Cities. 2025;162:105907.

11. Zeng E, Dong Y, Yan L, Lin A. Perceived safety in the neighborhood: Exploring the role of built environment, social factors, physical activity and multiple pathways of influence. Buildings. 2023;13(1):2.

12. Jacobs J. The Death and Life of Great American Cities. New York: Vintage Books; 1992.

13. Lynch K. The Image of the City. Cambridge, MA: MIT Press; 1960.

14. Newman O. Defensible Space: Crime Prevention Through Urban Design. New York: Collier Books; 1973.

15. Tiwari R. Designing a safe walkable city. Urban Design International. 2015;20(1):12-27.

16. Hillier B, Hanson J. The Social Logic of Space. Cambridge: Cambridge University Press; 1989.

17. Nasar JL, Fisher B. ‘Hot spots’ of fear and crime: A multi-method investigation. Journal of Environmental Psychology. 1993;13(3):187-206.

18. McCormack GR, Koohsari MJ, Turley L, Nakaya T, Shibata A, Ishii K. Evidence for urban design and public health policy and practice: Space syntax metrics and neighborhood walking. Health & Place. 2021;67:102277.

19. Koohsari MJ, Oka K, Nakaya T, McCormack GR. Urban form metrics for promoting walking: Street layouts and destinations. Journal of Urban Health. 2023;100(5):1024-31.

20. Mohammad WW, Lokman NIS, Hasan R, Hassan K, Ramlee N, Nasir MM. The implication of street network design for walkability: A review. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. 2021;881(1):012058.

21. Şahin Körmeçli P. Analysis of walkable street networks by using the space syntax and GIS techniques: A case study of Çankırı city. ISPRS International Journal of Geo-Information. 2023;12(6):216.

22. Jeong I, Choi M, Kwak J, Ku D, Lee S. A comprehensive walkability evaluation system for promoting environmental benefits. Scientific Reports. 2023;13(1):16183.

23. Pereira MF, Santana P, Vale DS. The impact of urban design on utilitarian and leisure walking: The relative influence of street network connectivity and streetscape features. Urban Science. 2024;8(2):24.

24. Sharmin S, Kamruzzaman M. Meta-analysis of the relationships between space syntax measures and pedestrian movement. Transport Reviews. 2018;38(4):524-50.

25. Park Y, Garcia M. Pedestrian safety perception and urban street settings. International Journal of Sustainable Transportation. 2020;14(11):860-71.

26. Israt AS, Hassan AS. User-friendly street: A study on users’ perception ranking on physical attributes of pedestrian environment of Dhaka City. Open House International. 2022;47(2):218-34.

27. Whyte WH. The Social Life of Small Urban Spaces. Washington, DC: The Conservation Foundation; 1980.

28. Mehta V, Bosson JK. Revisiting lively streets: Social interactions in public space. Journal of Planning Education and Research. 2021;41(2):160-72.

29. Carmona M. Public Places Urban Spaces: The Dimensions of Urban Design. 3rd ed. Abingdon: Routledge; 2021.

30. Noemani P, Ayshem M, Molayi A, Imani Shamloo J. Exploring the impact of desirable pedestrian walkway design indicators for citizens and tourists with a happy city approach (Case study: Arg Alley, Tabriz). Urban and Rural Management. 2024;23(75):75-91.

31. Rezaei Estabraq Z, Zabihi H, Ahmadian R. Evaluation and analysis of citizens’ sense of security in urban spaces (Case study: Zartoshtian neighborhood of Kerman). Urban Sustainable Development. 2022;3(9):75-92.

32. Salahi S, Rakhshandehroo M. Pedestrian walkway design with an approach to enhancing social interactions (Case study: Nahr-e-Azam, Chamran Boulevard, Shiraz). Fine Arts Quarterly – Architecture and Urban Planning. 2022;27(1):5-18.

33. Alavi-Rafiei ZS, Masoumi MA. The impact of pedestrianization on improving urban environmental quality. Architecturology. 2021;4(21):131-8.

34. Ahmadi H, Mehrjoo M. Investigating the effect of environmental quality components on citizens’ sense of security: A case study of the central pedestrian walkway of Hamadan. Journal of Urban and Regional Development Planning. 2020;5(12):105-35.

35. Anabestani AA, Javanshiri M, Ahmadi S. Analysis of the effects of physical planning on preserving rural security with emphasis on social security (Case study: Mashhad County). Physical Development Planning. 2019;6(2):11-29.

36. Orsini F, Batista M, Friedrich B, Gastaldi M, Rossi R. Before-after safety analysis of a shared space implementation. Case Studies on Transport Policy. 2023;13:101021.

37. Kasraian D, Adhikari S, Kossowsky D, Luubert M, Hall GB, Hawkins J. Evaluating pedestrian perceptions of street design with a 3D stated preference survey. Environment and Planning B: Urban Analytics and City Science. 2021;48(7):1787-805.

38. Kourtit K, Pele MMM, Nijkamp P, Pele DT. Safe cities in the new urban world: A comparative cluster dynamics analysis through machine learning. Sustainable Cities and Society. 2021;66:102665.

39. Azevedo V, Sani A, Nunes LM, Paulo D. Do you feel safe in the urban space? From perceptions to associated variables. Anuario de Psicología Jurídica. 2021;31(1):75-84.

40. Chen S, Lin S, Yao Y, Zhou X. Urban public space safety perception and the influence of the built environment from a female perspective: Combining street view data and deep learning. Land. 2024;13(12):2108.